شیر خشک نوزادان

مکمل های غذایی / شیرخشک نوزادان

 بدون شک شیر مادر بهترین غذا برای نوزاد می باشد که علاوه بر تامین نیاز های انرژی و مواد مغذی ترکیبات ضد میکروبی و تقویت کننده های سیستم ایمنی مثل پادتن ها را نیز دارا می باشد اما  در یکسری شرایط استفاده از شیر خشک در کنار شیر مادر یا به تنهایی برای رشد و تکامل نوزاد ضرورت دارد. امروزه پیشرفت هایی بسیاری در فرمول ساخت شیرخشک ها صورت گرفته تا بتواند رقیب خوبی برای شیر مادر باشد و حتی یکسری ویتامین ها مثل ویتامین آ و د و همچنین آهن که مقدار آن در شیر مادر کافی نیست، در این شیرخشک ها غنی سازی شده و نوزاد را ازسایر مکمل ها بی نیاز می سازد.

چه نوزادانی نیاز به شیر خشک پیدا میکنند؟

نوزادانی که زودتر به دنیا می آیند و به صورت نارس هستند ، چند قلوها، نوزادانی که قدرت مکیدن خوبی ندارند و نمیتوانند نیازشان را از شیر مادر تامین کنند و نوزادانی که دچار اختلالات رشدی و تکاملی هستند ممکن است مدتی نیاز به استفاده از شیرخشک داشته باشند. همچنین در یکسری از نوزادان که شرایط ویژه ای دارند برای مثال در بیمارستان بستری هستند یا بیماری خاصی مانند آلرژی به شیر مادر دارند و یا توانایی هضم ضعیفی دارند باید با توجه به شرایطشان شیرخشک ویژه خودشان را زیر نظر پزشک دریافت کنند. علاوه بر این ها عواملی مانند شاغل بودن مادر ،ناکافی بودن شیر مادر و خودداری مادر از شیردهی به هر دلیل، میتوانند علتی برای رو آوردن به این گونه محصولات باشد.

انواع شیر خشک بر اساس مواد تشکیل‌دهنده

برای پاسخ به نیاز‌های هر کودک، ممکن است شیر خشک خاصی استفاده شود. به همین دلیل، انواع مختلفی از شیر خشک‌ها با ویژگی‌ها‌ و ترکیبات متفاوت ساخته شده که هر کدام با توجه به شرایط خاص نوزاد و زیر نظر پزشک تجویز می شوند.

شیر خشک بر پایۀ شیر گاو: مادۀ اصلی بیشتر شیر خشک‌هایی که امروزه موجود است شیر گاو است. معمولاً کودکان تا یک‌ سالگی قادر به هضم‌ کردن پروتئین شیر گاو نخواهند بود، بنابراین پروتئین موجود در این نوع شیر خشک تا حد زیادی تغییر داده می‌شود تا هضم آن برای کودک آسان باشد. این شیر خشک‌ دارای روغن‌های گیاهی، ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیاز کودکان است و در بیشتر مواقع با آهن غنی شده است. بیشتر کودکانی که با شیر خشک تغذیه می‌شوند یا در کنار شیر مادر، شیر خشک را به عنوان مکمل غذایی می‌خورند، از این نوع شیر خشک استفاده می‌کنند، زیرا میزان مناسبی از پروتئین، کربوهیدرات و چربی را دارد. اگر کودک شما به موقع متولد شده است، هیچ مشکلی نداشته و دارای وزن مناسب باشد، احتمالاً پزشک در ابتدا این نوع شیر خشک را به شما پیشنهاد می‌دهد.

شیر خشک‌های هایپوآلرژنیک یا HA: ممکن است بعضی کودکان به پروتئین‌های موجود در شیر خشک آلرژی داشته یا در جذب مواد مغذی دارای مشکل باشند. این مسئله در بین نوزادان زودرس بیشتر شایع است. در بعضی شیر خشک‌ها پروتئین‌های موجود در شیر طوری پردازش و کوچک شده‌ است که هضم آن برای این کودکان آسان باشد. این شیر خشک‌ها که هایپوآلرژنیک نام می‌گیرد به سه دسته تقسیم می‌شود که با نام‌های نیمه‌هیدرولیز، هیدرولیز و شیر خشک‌ بر پایۀ آمینواسید شناخته می‌شود. این نام‌ها ممکن است به نظر شما پیچیده باشد اما آنها فقط توضیح می‌دهند که در هر کدام از این شیر خشک‌ها، پروتئین‌ها تا چه حدی شکسته شده است تا هضم‌ آن برای کودک آسان باشد. در شیر خشک‌های نیمه‌هیدرولیز پروتئین به بخش‌های کوچکی تقسیم می‌شود. تحقیقات نشان می‌دهد که شیر خشک‌های نیمه‌هیدرولیز در مقایسه با شیر خشک‌های بر پایۀ شیر گاو حساسیت را کاهش می‌دهد اما کاملاً مانع از آن نمی‌شوند. در شیر خشک‌های بر پایۀ آمینواسید پروتئین‌ها به کوچک‌ترین واحد پروتئینی ممکن تبدیل می‌شوند. بنابراین بسته به وضعیت کودک شما ممکن است پزشک هر کدام از این شیر خشک‌ها را برای او تجویز کند. اگر کودک شما عارضه‌ای پوستی مانند اگزما داشته باشد نیز، ممکن است پزشک شیر خشک‌های هایپوآلرژنیک را به شما پیشنهاد کند.

شیر خشک بر پایۀ سویا: این نوع شیر خشک از پروتئین‌های سویا، روغن‌های گیاهی، نشاستۀ ذرت یا ساکارز ساخته شده و گاهی با آهن غنی شده است. پروتئین‌های گیاهی درون این شیر خشک تا حد امکان تغییر داده شده است تا گوارش آن برای کودک آسان باشد. به یاد داشته باشید اگر کودکتان به یک ماده در شیر خشک مبتنی بر شیر گاو حساسیت داشته باشد ممکن است نتواند شیر خشک مبتنی بر سویا را نیز مصرف کند. برای مثال، بسیاری از کودکانی که آلرژی شیر گاو مرتبط با ایمونوگلوبولین E دارند به پروتئین سویا هم حساسیت نشان می‌دهند، پس بهتر است بدون تجویز پزشک به کودکتان شیر خشک‌های مبتنی بر سویا ندهید. شیر خشک بر پایۀ سویا گزینۀ مناسبی برای خانواده‌های گیاهخوار است. علاوه بر این برخی دلایلی که ممکن است شما شیر خشک بر پایۀ سویا را مصرف کنید موارد زیر است:

  • کمبود گذرای لاکتوز: عدم تحمل لاکتوز به طور موقت که به علت عفونت در دستگاه گوارش ایجاد شده است. علائم عدم تحمل لاکتوز می‌تواند دردهای دل کودک و نفخ شکم، مشکل اسهال، تهوع یا استفراغ و بازگشت اسید معده به مری باشد.
  • گالاکتوزمی: یک نوع اختلال ارثی نادر است که در آن بدن فرد توان شکستن و تجزیۀ گالاکتوز را که نوعی قند موجود در شیر برای تولید انرژی استٰ ندارد.
  • کمبود مادرزادی لاکتوز: این مسئله یک اختلال مادرزادی بسیار نادر است و در آن آنزیمی که لاکتوز قند را در بدن می‌شکند، در بدن کودک خیلی کم وجود دارد یا اصلاً وجود ندارد. این مشکل با علائم عدم تحمل لاکتوز در کودک مشخص می‌شود و ممکن است مشکلی تهدیدکننده برای زندگی نوزاد باشد.

شیر خشک فاقد لاکتوز LF: عدم تحمل لاکتوز یا ناتوانی در هضم لاکتوز در نوزادان خیلی کم اتفاق می‌افتد. همچنین بعضی نوزادان ممکن است در یک دورۀ محدود نتوانند لاکتوز را به‌ خوبی هضم کنند و دچار مشکلاتی شوند. متخصص اطفال کودک شما می‌تواند تشخیص دهد که کودک شما نمی‌تواند لاکتوز را هضم کند. در این صورت ممکن است برای کوچولویتان شیر خشک سویا یا شیر خشک‌هایی که به جای لاکتوز حاوی قندهایی مانند شربت ذرت است تجویز کند.

شیر خشک مخصوص نوزادان زودرس یا کم‌وزن: نوزادان زودرس یا کم‌وزن ممکن است نسبت به نوزادان کامل نیاز بیشتری به کالری و دیگر مواد غذایی داشته باشند. شیر خشک مخصوص این نوزادان معمولاً حاوی کالری و پروتئین بیشتری نسبت به شیر خشک‌های دیگر است. همچنین دارای نوعی چربی به نام تری‌گلیسرید دارای زنجیرۀ متوسط است که آسان‌تر جذب می‌شود. در برندهای مختلف این نوع شیر خشک، مقدار تری‌گلیسرید دارای زنجیرۀ متوسط متفاوت است و باز هم متخصص اطفال می‌تواند در انتخاب برند مناسب فرزندتان به شما کمک کند.

شیر خشک متابولیک: این نوع شیر خشک برای کودکانی با بعضی عارضه‌ها که ممکن است به تغذیۀ خاصی نیاز داشته باشند تولید می‌شود. در ایران برای هر فردی که به شیر خشک‌های متابولیک نیاز دارد، سهمیۀ خاصی تعیین می‌شود. اگر کودک شما طبق نظر پزشک نیاز به شیر خشک متابولیک داشته باشد، می‌توانید با ثبت‌نام در سامانۀ مربوط و پر کردن فرم اطلاعات میزان مورد نیاز شیر خشک فرزندتان را دریافت کنید.

شیر خشک‌های ویژه: هر روز شیر خشک‌های جدیدی وارد بازار می‌شود. در بیشتر موارد نسبت پروتئین‌های این نوع شیر خشک‌ها شبیه شیر مادر است و دارای ترکیبات ویژه‌ای نسبت به سایر شیر خشک‌هاست. شیر خشک‌های ویژه معمولاً این وعده را به مادران می‌دهد که به گوارش کودکان و رفع مشکلاتی مثل کولیک نوزادی کمک خواهد کرد. دستگاه گوارش کودکان در شش ماه اول زندگی‌شان می‌تواند سازگاری زیادی را تجربه کند. بنابراین، موارد بسیار کمی وجود دارد که ممکن است فرزند شما به یک شیر خشک خاص نیاز داشته باشد. این شیر خشک‌ها عموماً گران‌تر از سایر شیر خشک‌هاست اما طبق بررسی‌ها ممکن است تفاوت قابل توجهی در ارزش غذایی بین آنها وجود نداشته باشد. پس بهتر است قبل از خرید و انبار کردن این نوع شیر خشک‌ها برای فرزندتان اجازه دهید پزشک کودک تعیین کند که او به چه شیر خشکی احتیاج دارد.

همچنین برای گروه های سنی مختلف مانند :

از بدو تولد تا ۶ ماهگی ،از ۶ ماهگی تا یک سالگی ،یک سال به بالا و حتی دو سال به بالا نیز شیرخشک های متفاوتی در بازار وجود دارد.

همچنین شیرخشک ها از نظر فرم هم به دو صورت پودری (اغلب به این شکل ) و به صورت مایع و آماده مصرف نیز تقسیم بندی می شوند.

چه مقدار شیر خشک برای نوزاد نیاز است؟

در صورت تغذیۀ نوزاد با شیر خشک، ممکن است تشخیص میزان کافی شیر خشک مورد نیاز کودک برای شروع کمی سخت باشد. اطلاع از میزان مناسب شیر خشک بیشتر به وزن کودک و چگونگی رشد نوزادتان ارتباط دارد. به‌طورکلی، نوزادان زمانی شیر می‌خورند که گرسنه هستند و زمانی از خوردن دست می‌کشند که سیر شوند. اما نوزادانی که با شیر خشک تغذیه می‌شوند، معمولاً از نوزادانی که شیر مادر می‌خورند وزن بیشتری دارند. اشتهای نوزادان متفاوت است و نیازهای غذایی آنها نیز به طور روزانه و ماهانه تغییر می‌کند. مقدار شیر خشک کافی برای نوزادی که فقط با شیر خشک تغذیه می‌شود در یک دورۀ ۲۴ ساعته، معمولاً در نهایت تا ۹۵۰ سی‌سی یا میلی‌لیتر است و وقتی شروع به خوردن مواد غذایی جامد می‌کند نیز، احتمالاً لازم است مقدار شیر خشک او را کاهش دهید.

در هفتۀ اول با ۳۰ تا ۶۰ سی‌سی شیر خشک در هر وعده شروع کنید و به تدریج آن را به ۶۰ تا ۹۰ سی‌سی در هر سه تا چهار ساعت یک بار برسانید. همچنان که نوزاد رشد می‌کند و معده‌اش بزرگ‌تر می‌شود، وعده‌های کمتر و شیر بیشتری در هر وعده می‌خورد. برای مثال در حدود یک ماهگی ممکن است در هر ۲۴ ساعت، پنج یا شش شیشۀ ۱۲۰ سی‌سی و در شش ماهگی، چهار یا پنج شیشۀ ۱۸۰ تا ۲۴۰ سی‌سی شیر خشک بخورد.برای چهار تا شش ماه اول که کودک هیچ غذای جامدی نمی‌خورد، یک قانون سرانگشتی ساده به این شکل وجود دارد که به ازای هر یک کیلوگرم وزن کودک، به او ۱۶۰ سی‌سی شیر خشک در هر ۲۴ ساعت بدهید. برای مثال، اگر وزن کودک شما ۲ کیلو و ۷۰۰ گرم است، در یک دورۀ ۲۴ ساعته به او حدود ۴۲۰ سی‌سی شیر خشک بدهید و اگر وزن او ۴ کیلو و ۵۰۰ گرم است، ۷۰۰ سی‌سی شیر خشک به او بدهید.همین‌طور، به یاد داشته باشید که این اعداد یک حکم قطعی نیست و فقط دستورالعملی کلی برای مشخص شدن میانگین شیر خشک مورد نیاز کودکتان است. تغذیۀ روزانۀ کودک با توجه به نیازهای فردی او متفاوت خواهد بود و همچنین او ممکن است برخی روزها کمی بیشتر و برخی روزها کمی کمتر شیر بخواهد.

نکاتی که باید در زمان استفاده از شیر خشک بدانید:

  • برای نگهداری قوطی‌های شیر خشک می‌توانید کابینت یا قفسه‌ای را انتخاب کنید که از اجاق گاز، فر، سیستم‌های گرمایشی یا لوله‌های آب داغ دور است دمای مطلوب برای نگهداری شیر خشک ۱۲ تا ۲۴ درجه سانتی گراد می باشد و همچنین این محل باید در جای خشک و به دور از تابش مستقیم آفتاب باشد.
  • آماده‌سازی شیر خشک کودک سخت نیست، اما مهم است که آن را به نسبت صحیح با آب مخلوط کنید تا کودکتان مقدار مناسب از مواد مغذی را دریافت کند. همچنین مهم است که اقدامات احتیاطی برای محافظت کودک از بیماری‌های ناشی از مواد غذایی انجام شود، زیرا آنها ایمنی زیادی در مقابل میکروب‌ها ندارند، به ویژه زمانی که نوزاد و خیلی کوچک هستند.پس رعایت نکات بهداشتی مانند شستن وسایل آماده سازی شیر خشک و شیشه شیر، شستن دست ها، استفاده از آب سالم و تمیز(آب جوشیده و سرد شده) از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
  • دستورالعمل آماده‌سازی محصولات کارخانه‌های مختلف شیر خشک، ممکن است کمی متفاوت باشد و نسبت آب به شیر خشک با نوع شیر خشک در ارتباط است پس لازم است توضیحات روی آنها را با دقت بخوانید.
  • برای دقت بیشتر بهتر است به جای خطوط روی شیشه ‌شیر از یک پیمانه استاندارد و همیشگی که معمولاً در خود شیر خشک موجود است استفاده کنید.
  • بهتر است به اندازه‌ای شیر خشک آماده کنید که بتوانید آن را هر بار تازه مصرف کنید و باقی‌مانده را دور بریزید. دمای اتاق نیز بهترین دما برای رشد میکروب‌ها در شیر است، بنابراین شیر خشک آماده را فوراً به کودک بدهید و شیر خشکی را که برای یک ساعت یا بیشتر در دمای اتاق مانده است، دور بریزید. اگر شیر خشک را آماده کرده‌اید که با کودک بیرون بروید، لازم است آن را در یک ظرف غذای عایق و در کنار یک بسته یخ نگه دارید.
فهرست