مفاصل و استخوان ها

اگرچه بیماری های استخوانی مانند، پوکی استخوان، نرمی استخوان و … دلایل پیچیده ای دارند اما، مصرف مکمل تقویت استخوان و مفاصل، احتمال وقوع و پیشرفت این بیماری ها را به حداقل می رساند. درواقع تامین مواد مغذی مورد نیاز استخوان در تمام دوره های زندگی برای حفظ سلامت استخوان ها و مفاصل ضروری است. علائم و نشانه های بیماری های استخوان و مفاصل مانند بسیاری از بیماری های مزمن دیگر، در سنین بالا بیشتر نمایان می شود. اما نقطه ی شروع این بیماری ها ممکن است حتی در سنین نوجوانی نیز آغاز شود.

مکمل تقویت استخوان و مفاصل برای پیشگیری و درمان این بیماری ها به یک اندازه حائز اهمیت است. در این نوشته سعی داریم تاثیر کمبود مواد مغذی بر ابتلا به بیماری های مفاصل و استخوان و نقش مکمل های تقویت استخوان و مفاصل را بر پیشگیری از این بیماری ها مورد بررسی قرار دهیم.

مکمل های تقویت استخوان و مفاصل برای پیشگیری و درمان کدام بیماری ها موثر اند؟

استخوان ها و مفاصل یکی از آسیب پذیر ترین اعضای بدن به شمار می روند. کمبود مواد مغذی، تحمیل فشار و بار اضافه بر آن ها و … می تواند منجر به تضعیف تدریجی و سرانجام تخریب این بافت ها شود. مصرف مکمل های تقویت استخوان و مفاصل می تواند با جلوگیری از بروز کمبود ها از وقوع بیماری های استخوان و مفصل پیشگیری کنند. علاوه بر این بسته به نوع مکمل، این مکمل ها در افزایش استحکام استخوان و مفصل نیز نقش دارند و آن ها را در برابر آسیب ها مقاوم تر می کنند. برای بررسی اثر مکمل های تقویت استخوان و مفاصل ابتدا باید با انواع بیماری های استخوانی و علل آن ها آشنا شوید.

انواع بیماری های استخوان و مفاصل

  • ریکترز و استئومالاسی: استئومالاسی (osteomalacia) یا نرمی استخوان ها در بزرگسالان عارضه ای است که منجر به شکستگی و پوکی استخوان ها می شود. نرمی استخوان در کودکان، راشیتسیم یا ریکتز (rickets) نامیده می شود. کودکان مبتلا به ریکترز معمولا جمجمه ی نرم و نا متقارنی دارند. این اختلال ممکن است در اثر کمبود ویتامین D یا کلسیم رخ دهد. مصرف مکمل تقویت استخوان و مفاصل در بزرگسالان یکی از خطوط اصلی درمان و جلوگیری از پیشرفت بیماری است. درمورد کودکان بهتر است ابتدا علت اصلی کمبود مشخص شود و بسته به آن مکمل یاری صورت گیرد. چرا که راشیتیسم ممکن است در اثر اختلالات مادرزادی و یا مسمومیت با فلوراید نیز صورت گیرد.
  • استئوپروز: استئوپروز که به معنای پوکی استخوان است دراثر از دست دهی توده ی استخوان به وجود می آید. این اختلال در طیف وسیعی از سالمندان به چشم می خورد. به طورکلی شیوع آن در زنان بیشتر از مردان است. مهم ترین عارضه ی ناشی از پوکی استخوان، شکستگی های مکرر و عدم ترمیم استخوان است. مکمل تقویت استخوان و مفاصل حاوی مواد معدنی لازم برای حفظ ساختار و بازسازی توده استخوانی هستند. بنابراین از تخریب بافت استخوان جلوگیری می کنند. علاوه بر این روند ترمیم و بهبود استخوان، پس از شکستگی، را بهبود می بخشد.

استئوآرتریت: آرتریت عارضه ای است که منجر به التهاب مفاصل می شود. مفصل ناحیه ای است که دو استخوان بهم متصل می شوند. مفاصل درواقع آسیب پذیر ترین بخش استخوان ها به شمار می رود. عواملی مانند کمبود مواد مغذی در سالمندان، تحمیل فشار و وزن بالا به مفصل و ضربه به این نواحی؛ می تواند روند ترمیم این بخش از استخوان ها را دچار اختلال کند و منجر به تورم آن ها و بروز استئوآرتریت شود. دسته ای از مکمل های تقویت استخوان و مفاصل که به نام مکمل های غضروف ساز شناخته می شوند، در درمان بیماری آرتروز نقش مهمی دارند.

مواد سازنده ی مکمل تقویت استخوان و مفاصل

مکمل های تقویت استخوان و مفاصل حاوی تمامی مواد مغذی مورد نیاز برای ساخت و ترمیم ماتریکس استخوانی می باشند. ماتریکس آلی استخوان یا استئوئید، عمدتا از فیبر های کلاژن تشکیل شده است. علاوه بر این املاح معدنی مانند کلسیم و فسفر در ساختار آن رسوب می کنند و منجر به استحکام ماتریکس استخوانی می شوند.

دریافت پروتئین برای ساخت کلاژن استخوانی ضروری است. کمبود پروتئین اثرات منفی بسیاری بر بازسازی و تکامل استخوان دارد. در شرایطی مانند دوره نقاهت بیماری، جراحی یا شکستگی استخوان و دوران نوجوانی که اوج دوره ی رشد استخوانی است، دریافت پروتئین از طریق مکمل تقویت استخوان و مفاصل ضروری به نظر می رسد. سایر مواد سازنده ی مکمل تقویت استخوان و مفاصل عبارتند از:

کلسیم

کلسیم مهم ترین عامل در پیشگیری از پوکی استخوان به شمار می رود. در دوران نوجوانی و زمان رشد استخوان ها میزان نیاز به کلسیم تا روزانه ۱۳۰۰mg افزایش می یابد. دریافت کمتر از این مقدار خطر ضعف استخوان ها و بروز نرمی استخوان و یا پوکی استخوان را در سنین بالاتر به شدت افزایش می دهد. بیشتر افراد جامعه قادر نیستند که این میزان از کلسیم را از طریق مواد غذایی دریافت کنند. بنابراین لازم از مکمل های حاوی کلسیم مانند مکمل تقویت استخوان و مفاصل استفاده کنند. 

افراد مبتلا به استئومالاسی یا پوکی استخوان، زنان در سنین یائسگی، مبتلایان به عدم تحمل به لاکتوز و افرادی که داروهای کورتیکواستروئیدی مصرف می کنند، لازم است کلسیم مورد نیاز خود را از مکمل تقویت استخوان و مفاصل تامین کنند.

فسفر

فسفر یکی از ذخایر مهم استخوان است. کمبود فسفر استحکام و مقاومت استخوان را به شدت تحت تاثیر قرار می دهد. افراد مبتلا به این کمبود معمولا استخوان های آسیب پذیری دارند و به صورت مکرر دچار شکستگی می شوند. مکمل تقویت استخوان و مفاصل معمولا حاوی مقادیر متعادلی فسفر هستند. این مقدار منجر به حفظ ساختمان استخوان دربرابر آسیب های وارده می شود. نکته ی قابل توجه درمورد فسفر این است که دریافت بیش از حد آن به ویژه در زمان کمبود کلسیم، ممکن است، دفع کلسیم را تشدید کند و منجر به تحلیل استخوان ها شود. بنابراین مصرف مکمل های حاوی فسفر بهتر است با مشورت پزشک و پس از بررسی وضعیت ماتریکس استخوان ها صورت گیرد.

ویتامین D

اگرچه عملکرد اصلی این ویتامین حفظ سطح کلسیم و فسفر در حد نرمال برای استخوان است؛ اما ویتامین D در عملکرد سلول های استخوانی نیز نقش مهمی دارد. سلول های استخوانی که در فرآیند بازسازی و ترمیم استخوان ها نقش ویژه ای دارند توسط ویتامین D تنظیم می شوند. کمبود این ویتامین از چند طریق وضعیت استخوان ها را تحت تاثیر قرار می دهد:

  • کاهش جذب روده ای کلسیم و در نتیجه کاهش سطوح کلسیم سرمی، که منجر به تضعیف بافت استخوان و بروز استئومالاسی و پوکی استخوان می شود.
  • فعالیت بیش از حد سلول های تحلیل کننده ی استخوان و عدم بازسازی ماتریکس استخوانی که به تدریج باعث پوکی استخوان ها و تحلیل مفاصل می گردد.
  • از طرفی این ویتامین در حفظ تون عضلانی نقش بسیار مهمی دارد. کمبود آن باعث افزایش ریسک افتادن و شکستگی استخوان به ویژه در سالمندان می شود.

افراد سالمند و کسانی که به اندازه ی کافی در معرض نور خورشید برای ساخته شدن ویتامین D فعال نیستند، ریسک بالاتری برای کمبود ویتامین D دارند. مصرف مکمل تقویت استخوان و مفاصل در این افراد، برای جلوگیری از پوکی استخوان و سایر بیماری های استخوانی اهمیت فراوانی دارد.

ویتامین K

این ویتامین یک ریزمغذی ضروری در حفظ ساختار و سلامت استخوان است. برای ساخته شدن مهم ترین پروتئین های ماتریکس استخوانی (به جز کلاژن) مانند استئوکلسین، وجود ویتامین K ضروری است. بسیاری از سالمندان به دلیل رژیم غذایی فقیر از ویتامین K یا مصرف دارو های رقیق کننده ی خون مانند آسپرین دچار کمبود ویتامین K هستند. این کمبود وضعیت سلامت استخوان ها را به خطر می اندازد. برخی از مکمل های تقویت استخوان و مفاصل حاوی مقادیر توصیه شده روزانه از ویتامین K هستند. درافرادی که دارو های رقیق کننده ی خون مصرف می کنند، مصرف این مکمل ها باید با مشورت پزشک و دوز توصیه شده توسط وی صورت گیرد.

مکمل های غضروف ساز نیز مکمل تقویت استخوان و مفاصل محسوب می شوند

همانطور که پیش تر گفته شد، سلامت غضروف ها نیز در حفظ ساختار استخوان و مفاصل اهمیت فراوانی دارد. بیماران مبتلا به آرتروز به تدریج دچار تحلیل عضروف ها و مفاصل می شوند. این بیماران علاوه بر مصرف سایر مکمل های تقویت استخوان و مفاصل، برای درمان نیازمند مصرف مکمل های عضروف ساز هستند. این مکمل های شامل؛ کندروئتین سولفات، گلوکوزامین سولفات و … می باشند. متیل سولفونیل متان (methylsulfonylmethane) یا MSM به عنوان یک ترکیب افزودنی به مکمل های غضروف ساز جهت کاهش دردهای مفصلی اضافه می شود. مصرف این مکمل، در کنار مکمل های غضروف ساز (گلوکوزآمین+کندرویتین) در کاهش درد و بهبود شرایط بیماران مبتلا به استئوآرتریت تاثیر فراوانی دارد.

سایر ویتامین ها مانند ویتامین C و املاح دیگر مانند مس، روی، منگنز و … نیز ممکن است در ساختار مکمل تقویت استخوان و مفاصل وجود داشته باشند. این مواد به مقدار جزئی اما برای سلامت استخوان ضروری هستند و کمبود آن ها ممکن است منجر به ناهنجاری های استخوانی، کوتاهی قد، بدشکلی استخوان و … شود.

در بخش زیر انواع مکمل های تقویت استخوان و مفاصل موجود در داروخانه، قابل مشاهده و خریداری هستند.

فهرست