کمخونی در کودکان یکی از نگرانیهای رایج والدین است، به ویژه زمانی که کودک بیحال و بیاشتها است یا زود خسته میشود. بسیاری از مادران و پدران این نشانهها را به پای لجبازی کودک میگذارند، در حالی که ریشه این نوع رفتارها میتواند کمبود آهن باشد. آگاهی از شایع ترین علائم کم خونی کودکان، علل و راهکارهای پیشگیری و درمان این وضعیت به شما کمک میکند تا بدون استرس و نگرانی، سلامت فرزندتان را تضمین کنید.
سطح هموگلوبین مورد نیاز بدن کودکان چقدر است؟
جدول زیر برای تمام بازههای سنی از بدو تولد تا 12 سالگی و برای هر دو جنس دختر و پسر مناسب است. پس میتوانید برای پیدا کردن بهترین قرص آهن برای درمان کم خونی و بررسی سطح طبیعی هموگلوبین کودک از آن استفاده کنید.
| محدوده سنی | محدوده طبیعی (g/dL) |
| 0 – 3 روز | 14.5 – 22.5 |
| 3 روز – 1 هفته | 13.5 – 21.5 |
| 1 هفته – 2 هفته | 12.5 – 20.5 |
| 2 هفته – 1 ماه | 10.0 – 18.0 |
| 1 ماه – 2 ماه | 9.0 – 14.0 |
| 2 ماه – 6 ماه | 9.5 – 13.5 |
| 6 ماه – 2 سال | 10.5 – 13.5 |
| 2 سال – 6 سال | 11.5 – 13.5 |
| 6 سال – 12 سال | 11.5 – 15.5 |
چه چیزی باعث کمخونی فقر آهن در کودک میشود؟
کم خونی ناشی از فقر آهن میتواند به دلایل زیر تجربه شود:
- رژیمهای غذایی کمآهن
کودک آهن مورد نیاز خود را از طریق غذای دریافتی تامین میکند، اما فقط مقدار کمی از آهن موجود در غذا جذب بدن میشود. نوزادان ترم (رسیده) که از والد سالم به دنیا میآیند، آهن مورد نیاز خود را طی سه ماه آخر بارداری دریافت میکنند. نوزادانی که والد آنها مبتلا به کمخونی یا سایر مشکلات سلامتی است، ممکن است آهن کافی ذخیره نکرده باشند. همچنین نوزادانی که زودتر از موعد به دنیا میآیند هم ممکن است آهن کافی دریافت نکنند.
ضمنا در سن 4 تا 6 ماهگی، میزان آهن ذخیره شده در دوران بارداری به سطح پایینی میرسد و با رشد نوزاد، آهن بیشتری مصرف میشود. آکادمی پزشکی اطفال آمریکا (AAP) توصیه میکند که فقط در شش ماه اول زندگی از شیر مادر به نوزاد داده شود. از آنجا که شیر مادر هم حاوی آهن زیادی نیست، نوزادانی که بعد از 6 ماهگی هنوز با شیر مادر تغذیه میشوند، ممکن است آهن کافی دریافت نکنند.
- تغییرات بدن
برای اینکه بدانید علت کمبود آهن در کودکان چیست؟ فراموش نکنید که وقتی بدن دچار جهش رشد میشود، برای ساخت گلبولهای قرمز بیشتر به آهن بیشتری هم نیاز دارد.
- مشکلات دستگاه گوارش
جذب ضعیف آهن پس از برخی انواع جراحیهای گوارشی هم شایع است. هنگامی که غذاهای حاوی آهن میخورید، بیشترین مقدار آهن در قسمت بالایی روده کوچک جذب میشود. هر گونه ناهنجاری در دستگاه گوارش میتواند جذب آهن را مختل کرده و باعث کم خونی ناشی از فقر آهن شود.
نشانههای مهم کمبود آهن در کودکان
یکی از غیرعادیترین نشانههای کمبود آهن، پیکا (خوردن مواد غیرخوراکی) است. رفتاری که در آن کودکان به چیزهای غیرمعمول و بیارزش از نظر تغذیهای مثل یخ یا مواد غیرخوراکی مانند خاک و کاغذ علاقه نشان میدهند و آنها را میخورند. اگرچه دلیل دقیق این اتفاق کاملا مشخص نیست، اما یک مقاله پژوهشی در سال 2023 نشان میدهد که درمان پیکا با آهن ممکن است این هوسهای عجیب را متوقف کند.
پیکا را نباید با رفتار معمول نوزادان و کودکان نوپا اشتباه گرفت آنها تقریبا هر چیزی را در دهان میگذارند، اما این کار بخشی از کنجکاوی طبیعیشان برای کشف دنیاست. این کار روش معمول آنها برای کشف دنیاست. به همین دلیل، پزشکان اطفال به ندرت پیکا را در کودکان زیر 2 سال تشخیص میدهند. در کنار این مسئله مهم، موارد زیر هم میتوانند از جمله علائم کم خونی در کودکان شما باشند.
سندرم پای بیقرار
کودکی که سندرم پای بیقرار (RLS) دارد، یک نیاز غیرقابل کنترل برای حرکت دادن پاهای خود را تجربه میکند. یک کودک پیشدبستانی ممکن است از احساس مور مور شدن در پاهایش شکایت کند، اما تشخیص این مسئله در نوزادان یا کودکان نوپای کوچک سختتر است. در عوض، ممکن است متوجه شوید که کودک در رختخواب بیقرار است، راحت آرام نمیشود یا به شدت برای خوابیدن مقاومت میکند.
احساسات ناخوشایند سندرم پای بیقرار اغلب به دوپامین (ماده شیمیایی مغز که به کنترل حرکت عضلات کمک میکند) مرتبط است. سطح پایین آهن میتواند سیگنالهای دوپامین را مختل کند و در نتیجه نیاز به حرکت بیش از حد ایجاد شود.
خستگی غیرعادی و بیحالی
اگر کودک نوپای شما به بازی کردن علاقهای نشان نمیدهد باید بدانید که خستگی مداوم او میتواند نشانه مهمی برای بررسی وضعیت هموگلوبین باشد. بدون آهن کافی، بدن نمیتواند اکسیژن را به طور موثر به بافتها و ماهیچهها برساند و در نتیجه کودکان از انرژی محروم میشوند.
ممکن است در این وضعیت متوجه شوید کودکان نوپا و پیشدبستانی به بازی علاقه ندارند، بیشتر از حد معمول بیحوصله هستند یا در هماهنگی با سطح انرژی دوستانشان مشکل دارند. در نوزادان، این حالت ممکن است به صورت بیقراری شدید، بیعلاقگی به محیط اطراف و کماشتهایی ظاهر شود.
بیشتر بخوانید: کم خونی و سرگیجه | چرا کم خونی باعث ضعف و بیحالی میشود؟
زبان متورم شده
در موارد کمبود آهن بسیار شدید، زبان کودک ممکن است متورم و ملتهب شود، وضعیتی به نام گلوسیت آتروفیک (زبان صیقلی). کودک پیشدبستانی شما ممکن است از درد زبان شکایت کند، اما در کودکان کوچکتر، فقط ممکن است متوجه بیقراری بیشتر هنگام غذا خوردن یا بیمیلی شدید شوید.
گلوسیت آتروفیک زمانی رخ میدهد که کمبود آهن باعث التهاب زبان میشود و همزمان میوگلوبین (پروتئینی که عضله زبان را سالم نگه میدارد) را کاهش میدهد. بدون میوگلوبین کافی، برجستگیهای ریز روی زبان که پاپیلا نام دارند کوچک میشوند و ظاهری صاف یا براق به زبان میدهند.
یک مقاله پژوهشی در سال 2024 هم این مسئله را تایید کرده و اذعان داشته که تغییرات سطح زبان، یک نمونه از علائم شناخته شده برای کم خونی ناشی از فقر آهن به شمار میرود.
ریزش موی قابل توجه
مشاهده ریزش موی بیشتر از حد معمول روی برس یا بالش کودک میتواند نگرانکننده باشد. گرچه ریختن مقداری مو طبیعی است، اما ریزش زیاد یا شکنندگی مو میتواند نشانه غیرمنتظره دیگری از کمبود آهن باشد. در شرایطی که آهن بدن پایین است، اکسیژن در دسترس به اندامهای حیاتی فرستاده میشود و بخشهایی مانند مو که اهمیت کمتری دارند، اکسیژن کمی دریافت میکنند. این مسئله میتواند باعث خشکی و ریزش راحتتر مو شود. درمان کمبود آهن در بیشتر موارد میتواند به بازگشت سلامت طبیعی موی کودک کمک کند.
جالب است بدانید: کم خونی و ریزش مو چه ارتباطی دارند؟ (بررسی علمی + درمان)
کمخونی در کودک چطور تشخیص داده میشود؟
اغلب موارد کمخونی در کودکان با این آزمایشها تشخیص داده میشوند:
- اندازهگیری هموگلوبین و هماتوکریت: این تست معمولا اولین گام برای غربالگری کمخونی است و میزان هموگلوبین و تعداد گلبولهای قرمز را مشخص میکند. برای اطلاعات بییشتر در این زمینه مقاله راهنمای جامع و کاربردی تفسیر آزمایش خون به زبان ساده را مطالعه کنید.
- شمارش کامل سلولهای خونی: در این آزمایش کم خونی در کودکان نه تنها گلبولهای قرمز و سفید، بلکه پلاکتها (عامل لخته شدن خون) و گاهی سلولهای جوان قرمز (رتیکولوسیتها) هم شمارش میشوند. این آزمایش، جزئیات بیشتری از وضعیت گلبولهای قرمز ارائه میدهد.
- بررسی اسمیر خون محیطی: مقدار کمی از خون زیر میکروسکوپ گذاشته میشود تا شکل و ظاهر سلولهای خون از نظر طبیعی بودن ارزیابی گردد.
بسته به نتیجه آزمایش خون، ممکن است کودک شما به آسپیراسیون مغز استخوان، بیوپسی یا هر دو نیاز پیدا کند. در این روش مقدار کمی از مایع مغز استخوان (آسپیراسیون) یا بافت جامد مغز استخوان (بیوپسی) برداشته میشود. سپس این مایع یا بافت از نظر تعداد، اندازه، مرحله بلوغ سلولهای خونی یا سلولهای غیرطبیعی بررسی میشود.
برای جلوگیری از کمخونی در کودک چه کاری انجام دهیم؟
بعضی از انواع کمخونی ارثی هستند و نمیشود آنها را پیشگیری کرد. اما کم خونی ناشی از فقر آهن که نوع شایعی از این وضعیت است، با دریافت آهن کافی در رژیم غذایی کودک قابل پیشگیری است. برای این کار:
- تا جای ممکن فرزندتان را با شیر خودتان تغذیه کنید. شیر مادر تا حدود 4 ماهگی آهن مورد نیاز نوزاد را تامین میکند. پس از پایان 4 ماهگی، باید قطره یا مکمل آهن نیز به برنامه غذایی او اضافه شود.
- برای نوزادانی که با شیر خشک تغذیه میشوند، استفاده از مدلهای غنیشده با آهن ضروری است.
- تا قبل از یک سالگی از دادن شیر گاو به کودک پرهیز کنید. شیر گاو آهن کافی ندارد و نباید تا قبل از یک سالگی به نوزاد داده شود. همچنین مصرف زیاد شیر گاو جلوی جذب آهن را میگیرد. در حالی که آهن برای ساخت گلبولهای قرمز جدید لازم است.
- به کودک غذاهای مملو از آهن بدهید. وقتی کودک شما غذاهای جامد میخورد، غذاهایی را انتخاب کنید که منبع خوبی از آهن هستند. این غذاها شامل غلات و حبوبات غنیشده با آهن، زرده تخممرغ، گوشت قرمز، سیبزمینی، گوجهفرنگی و کشمش میشود.
بهترین دارو برای درمان کم خونی کودکان کدام است؟
قطره آهن هموزوم مدل سوکروزومال لیپوزوم حجم 30 میلیلیتر
این محصول یک مکمل مناسب برای کمک به پیشگیری و درمان کمخونی فقر آهن در کودکان است. این قطره با فرمولاسیون لیپوزومال، جذب بهتری دارد و معمولاً عوارض گوارشی و تغییر رنگ دندانها را نسبت به برخی قطرههای آهن سنتی کمتر ایجاد میکند. اگر به دنبال یک گزینهی مؤثر و قابلتحمل برای تأمین آهن موردنیاز کودک هستید، هموزوم میتواند انتخاب مناسبی باشد؛ البته مصرف آن باید طبق نظر پزشک یا داروساز انجام شود.
شربت فروگلوبین B12 ویتابیوتیکس
این شربت در حجم 200 میلیلیتر، ترکیبی متعادل از آهن، ویتامینها و مواد معدنی فرموله شده را ارائه میکند تا به فرآیند خونسازی کمک نماید. این شربت به دلیل جذب تدریجی آهن و فرمولاسیون مناسب برای معده، گزینهای ایدهآل برای کودکان و حتی بزرگسالان محسوب میشود.
ساخت این مکمل خونساز بر عهده برند معروف ویتابیوتیکس است و طعم آن ترکیبی از پرتقال و عسل در نظر گرفته میشود که آن را به گزینهای محبوب تبدیل کرده است. روش مصرف این محصول نیز مطابق راهنمای زیر است:
- سنین 1 تا 3 سال: روزانه یک نوبت و هر بار به اندازه نصف قاشق مرباخوری
- سنین 4 تا 6 سال: روزانه دو نوبت و هر بار نصف قاشق مرباخوری
- سنین 7 تا 12 سال: روزانه 1 تا 2 نوبت و هر بار یک قاشق مرباخوری
از تشخیص تا درمان کمخونی، راهی به سوی سلامتی
تشخیص به موقع و اقدام موثر برای درمان کم خونی (آنمی) در کودکان، مسیر سلامتی کودک را هموار میکند. با آگاهی از علائم خاموش مانند خستگی، بیقراری پاها یا هوسهای عجیب، میتوانید زودتر از مشکل پیشرو با خبر شوید. همچنین پایبندی به یک رژیم غذایی خوب و پایش مداوم هموگلوبین، کلید حفظ شادابی و سرزندگی فرزند شماست. انتخاب یک محصول خونساز با جذب بالا و فرمولاسیون مناسب هم گام نهایی برای بازگرداندن شادابی و سلامت فرزندتان خواهد بود.
سوالات متداول
1. پیکا چیست و چه نشانهای از کمبود آهن در کودکان محسوب میشود؟
پیکا رفتاری است که در آن کودک به خوردن مواد غیرخوراکی مانند خاک، کاغذ یا یخ تمایل پیدا میکند و درمان آن با آهن معمولا این هوسهای عجیب را متوقف میکند.
2. چرا نباید به نوزادان زیر یک سال شیر گاو داد؟
شیر گاو آهن کافی ندارد و مصرف آن قبل از یک سالگی، ضمن کمبود آهن، جذب این ماده را هم مختل میکند.
3. شربت فروگلوبین B12 چه ویژگیهایی برای کودکان دارد؟
به خاطر آزادسازی تدریجی آهن و ترکیب سازگار با معده، این شربت را میتوان در دوزهای مشخص برای کودکان 1 تا 12 سال تجویز کرد.
