یبوست در کودکان زمانی اتفاق میافتد که دفع مدفوع توسط آنها سخت، دردناک یا با فاصله زمانی طولانی انجام شود. هرچند این مسئله نگرانی والدین را برمیانگیزد، اما خوشبختانه اغلب این مشکل با اصلاح تغذیه، افزایش مایعات، ماساژ شکم یا مصرف داروهای موثر به راحتی رفع میگردد.
یبوست در کودکان
یبوست به عنوان یکی از مشکلات گوارشی رایج در میان کودکان، زمانی رخ میدهد که حرکت مدفوع در رودهها به طور قابل توجهی کند و آرامتر از حالت طبیعی میشود. در واقع این تأخیر به معنای آن است که رودهها آب بیشتری از مواد غذایی و مدفوع جذب کرده و در نتیجه مدفوع سفت و خشک میگردد. به همین دلیل خروج آن از مقعد دشوار و دردناک خواهد شد.
لازم به ذکر است که این مشکل معمولا منجر به عوارضی مانند دردهای شکمی و بروز ناراحتیهای شدید در کودکان شده و تأثیرات منفی بر روند طبیعی رشد و نمو آنها دارد. بنابراین باید والدین توجه ویژهای نسبت به رفع آن داشته باشند. در ضمن یبوست در کودکان به سه نوع مختلف یبوست با دفع طبیعی، یبوست با دفع کند و یبوست ناشی از اختلال عملکرد کف لگن تقسیم میگردد.
در این میان، یبوست با دفع طبیعی به دلیل اختلالات ماهیچهای و عصبی که حرکات روده را کنترل میکنند به وجود میآید و یبوست با دفع کند، به جهت اشکال در روند حرکتی غذا در رودهها ایجاد میشود. یبوست ناشی از اختلال عملکرد کف لگن هم ناشی از ضعف در ماهیچههای اطراف مقعد و دهانه راست روده بروز میکند.
راههای رفع یبوست کودکان
درمان یبوست در کودکان به سن آنها و مدت زمان بروز این مشکل بستگی دارد. در واقع هر چه مدت زمان ابتلا به این عارضه طولانیتر باشد، بازگشت به حالت عادی دشوارتر خواهد بود. بنابراین توصیه میشود والدین به محض مشاهده علائم یبوست در کودکان، اقدام به درمان آنها کنند تا بتوانند از بروز مشکلات جدیتر و مزمن جلوگیری نمایند. در ادامه به بررسی برخی از متداولترین روشهای موثر در این زمینه خواهیم پرداخت.
داروهای درمان یبوست در کودکان
یکی از روشهای مؤثر در درمان یبوست کودکان، استفاده از داروهایی است که به طور خاص برای رفع این مشکل طراحی شدهاند. در واقع این داروها با تنظیم عملکرد رودهو تسهیل حرکت آن، باعث بهبود این وضعیت و کاهش ناراحتی و اضطراب ناشی از یبوست میشوند. در ادامه به معرفی برخی از بهترین داروهای درمان یبوست در کودکان میپردازیم.
شربت پلیاتیلن گلیکول (PEG)
شربت پلیاتیلن گلیکول (PEG) که در داروخانهها با نامهایی نظیر پیدرولاکس نیز شناخته میشود، یکی از استانداردترین و ایمنترین گزینهها برای درمان یبوست مزمن و حاد در کودکان است. این دارو جزو دسته ملینهای اسمزی محسوب میشود؛ به این معنا که برخلاف ملینهای محرک، هیچ آسیبی به دیواره روده نمیزند و باعث تنبلی آن نمیشود، بلکه تنها با حفظ و جذب آب در فضای داخلی روده بزرگ، باعث نرم شدن مدفوع و افزایش حجم آن میگردد تا دفع برای کودک بدون درد و فشار انجام شود.
مزیت اصلی PEG این است که فاقد طعم و بوی زننده است و میتوان آن را بهراحتی در آب، آبمیوه یا شیر مخلوط کرد که همین امر پذیرش دارو را برای کودکان بسیار آسان میکند؛ با این حال، باید دقت داشت که دوز مصرفی آن حتماً باید توسط پزشک اطفال بر اساس سن و وزن کودک تعیین شود تا از اسهال یا کمآبی بدن جلوگیری گردد.
پودر پیدرولاکس سپیداج برای درمان یبوست در کودکان 7 ساله
پودر پیدرولاکس سپیداج که شامل ترکیبات موثری همچون ماکروگل و پلی اتیلن گلیکول میشود، ملینی قوی بوده که به طور خاص برای درمان یبوست طراحی شده است. البته این محصول با نامهای تجاری دیگری همچون موویکل، لاکسیدو، کوسموکل و مولاکسول نیز شناخته میشود. در ضمن به راحتی در آب حل شده و طعمی خنثی دارد. به همین دلیل بدون مشکل میتوان آن را برای درمان یبوست کودکان استفاده کرد. از جمله ویژگیها و فواید پودر پیدرولاکس هم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- رفع سریع یبوست با جذب آب به داخل روده و نرم کردن مدفوع
- برخورداری از عملکرد اسموتیک برای جذب آب بیشتر به داخل روده
- عدم ایجاد وابستگی برای مصرفکنندگان
- ایمنی بالا و قابلیت استفاده برای اکثر افراد، حتی در دوران بارداری و شیردهی
لازم به ذکر است که برای درمان یبوست حاد و مزمن در کودکان و نوجوانان، پزشکان معمولاً به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، ۰.۴ گرم از این پودر را در سه نوبت تجویز میکنند.
قرص سنالین گل دارو برای درمان یبوست کودکان بالای 3 سال
گیاهان دارویی مختلفی در درمان یبوست مؤثر هستند که سنا یکی از مشهورترین آنها است. شرکت داروسازی گل دارو هم با بهرهگیری از خواص عصاره خشک برگ سنا و ترکیبات موثر دیگری همچون پودر گل سرخ و پودر میوه رازیانه موفق به تولید قرص سنالین شده است که اثر فوقالعادهای در درمان یبوست افراد در گروهای سنی مختلف به ویژه کودکان بالای ۶ سال دارد. برخی از ویژگیهای قرص سنالین گل دارو عبارتند از:
- موثر در یبوستهای غیر انسدادی
- افزایش فعالیت رودهای برای تسهیل دفع مدفوع
- برخورداری عملکردی ایمن و داشتن عوارض جانبی بسیار کم
پودر موسیلیوم ایران داروک
پودر موسیلیوم از دانههای خرد شده گیاه اسفرزه که منبعی غنی از فیبر محلول در آب است، ساخته شده؛ به همین دلیل تاثیر بهسزایی در رفع یبوست دارد. در واقع این نوع فیبر با حل شدن در آب، به شکل ژل در میآید و با افزایش حجم مدفوع، انقباضات روده را تحریک کرده و باعث تسکین علائم یبوست میشود. البته باید توجه داشت که تأثیر موسیلیوم ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد و نحوه عملکرد رودهها نیز در این زمینه موثر خواهد بود.
در ضمن دوز مصرفی این پود برای رفع یبوست در کودکان ۶ تا ۱۲ سال نصف ساشه یا ۵ گرم بوده که باید در یک لیوان آب یا آب میوه حل شود. در نهایت توصیه میشود برای آشنایی با خواص قرص سیلاکس در رفع مشکل یبوست، مقاله طریقه مصرف قرص سی لاکس؛ بهترین زمان خوردن و نکات مهم برای اثرگذاری سریع را نیز مطالعه نمایید.
تأثیر رژیم غذایی در درمان یبوست کودکان
رژیم غذایی سرشار از فیبر، از جمله راهکارهای اساسی و مؤثر برای مقابله با یبوست در کودکان به ویژه درمان یبوست در کودکان 4 ساله به شمار میرود. در همین راستا باید بدانید که انواع میوهها، سبزیجات تازه، غلات پرفیبر، نانهای تهیه شده از غلات کامل و انواع حبوبات مثل نخود و عدس، نمونهای از غذای سرشار از فیبر هستند که توصیه میشود در رژیم غذایی کودک آنها را استفاده کنید. یکی دیگر از منابع غنی فیبر که معمولاً بچهها از آن لذت میبرند، پاپکورن است که میتوانید آن را با کمی نمک یا کره به عنوان یک میانوعده سالم و خوشمزه برای کودکان تهیه کنید.
البته باید به این نکته هم توجه داشته باشید که افزایش ناگهانی مصرف فیبر در رژیم غذایی کودک در ابتدا ممکن است نتایج مثبتی را در بر نداشته باشد؛ حتی در برخی موارد میتواند مشکل یبوست را تشدید کند. چراکه افزودن بیش از حد فیبر، حجم مدفوع را افزایش داده و راست روده و روده بزرگ را تحت فشار قرار میدهد. همین امر هم میتواند احساس نیاز به اجابت مزاج، به ویژه در کودکانی که تمایل دارند مدفوع خود را نگه دارند، مختل کند.
به همین دلیل، توصیه میشود که افزایش میزان فیبر در رژیم غذایی کودک به تدریج انجام شود تا از بروز مشکلات گوارشی جلوگیری گردد. مصرف غذاهای حاوی پروبیوتیک مانند ماست که باعث تقویت سیستم گوارش میشوند هم روش دیگری برای درمان خانگی یبوست کودکان ۲ساله به شمار میرود.
میزان فیبر مورد نیاز کودکان
مطابق با تحقیقات علمی صورت گرفته، میزان مصرف روزانه فیبر برای پیشگیری و درمان یبوست در کودکان را میتوان بر اساس جدول زیر تعیین کرد:
| سن افراد | میزان فیبر دریافتی روزانه |
| کودکان 1 تا 3 ساله | 19 گرم فیبر |
| کودکان 4 تا 8 ساله | 25 گرم فیبر |
| دختران 9 تا 13 ساله | 26 گرم فیبر |
| پسران 9 تا 13 ساله | 31 گرم فیبر |
| دختران 14 تا 18 ساله | 26 گرم فیبر |
| پسران 14 تا 18 ساله | 38 گرم فیبر |
نوشیدن مایعات کافی برای رفع یبوست کودکان
در کنار تمرکز بر افزایش مصرف فیبر و تغییر رژیم غذایی، نباید نقش موثر نوشیدن مایعات را در درمان مشکل یبوست فراموش کنید. چراکه اگر کودک مقدار زیادی غذای پر فیبر مصرف نماید اما مایعات کافی دریافت نکند، ممکن است وضعیت آن بدتر شود. لازم به ذکر است که مشکل مدفوع پشکلی هم که در میان کودکان و نوزادان مشاهده میشود، معمولاً به دلیل کمبود مایعات و آب بدن ایجاد میشود. تغییر رژیم غذایی کودک از شیر مادر به شیر خشک و آغاز مصرف غذاهای جامد نیز میتواند منجر به بروز این مشکل شود و باید فوراَ مورد بررسی قرار گیرد.
علت یبوست در کودکان
عوامل مختلفی وجود دارد که باعث کند شدن حرکات روده و به تبع آن یبوست در کودکان میشود. به همین دلیل باید برای پیدا کردن راهکاری موثر جهت رفع یبوست کودکان شناخت کافی نسبت به تمامی آنها داشته و مناسبترین اقدام را در زمان نیاز انجام دهید. مهمترین این عوامل نیز عبارتند از:
- کمبود مصرف مایعات
- مصرف ناکافی میوهها و سبزیجات
- به تعویق انداختن اجابت مزاج به دلایلی مانند ترس از دستشویی رفتن، عدم آموزش صحیح یا حتی بازیگوشی
- عوارض جانبی مصرف برخی از داروها
- استرس و مسائل روانی
در نهایت پیشنهاد میشود برای آشنایی با علائم ابتلاء به یبوست مزمن هم مقاله یبوست مزمن چیست؟ علتها، علائم و درمان قطعی آن را مطالعه نمایید.
علائم یبوست در کودکان
یبوست به عنوان یک مشکل گوارشی شایع، دارای علائم و نشانههای مشخصی است، اما از آنجا که کودکان معمولاً به وضعیت اجابت مزاج خود توجه زیادی ندارند، این عارضه را به درد و ناراحتی تشبیه میکنند. از طرفی بسیاری از آنها به دلیل خجالت یا ناآگاهی، موضوع یبوست را با والدین خود در میان نمیگذارند و از رفتن به دستشویی پرهیز میکنند؛ این امر هم میتواند بر شدت این مشکل بیفزاید. بر همین اساس در ادامه به برخی علائم و نشانههایی که ممکن است نشاندهنده یبوست در کودکان باشند، اشاره خواهیم کرد تا در صورت مشاهده بتوانید اقدامات لازم را انجام دهید:
- کاهش دفعات دفع مدفوع به سه بار یا کمتر در طول هفته
- بزرگ شدن قطر مدفوع به دلیل شل شدن دیوارههای روده بزرگ و افزایش حجم آن
- دفع مدفوع سفت و خشک به سختی و با فشار زیاد
- احساس درد و نفخ در ناحیه شکم
- وجود خون در مدفوع
- بیاشتهایی کودک یا حالت تهوع و استفراغ
اهمیت آموزش مدفوع کردن به کودکان
یبوست در کودکان موضوعی نیست که بتوان به سادگی از کنار آن گذشت؛ از اینرو والدین باید در این زمینه حساسیت بالایی داشته و توجه ویژهای به رفتارهای کودک خود در دورههای مختلف سنی نمایند. برای مثال یبوست در کودکان سه ساله ممکن است ناشی از لجبازی آنها باشد، زیرا در این سن کودک سعی دارد قدرت خود را نشان دهد. در نهایت لازم است که در صورت مشاهده هرگونه تغییر در عادات و رفتار کودک، با پزشک متخصص مشورت نموده و اقدامات لازم را برای رفع سریعتر این مشکل انجام دهید.
سوالات متداول
چه زمانی یبوست در کودکان خطرناک است؟
اگر یبوست بیش از دو هفته طول بکشد یا با علائم نگرانکنندهای همچون تب، کاهش اشتها، خون در مدفوع، تورم شکم یا کاهش وزن همراه باشد، خطرناک محسوب میشود.
آیا درمان فوری یبوست کودکان با صابون ممکن است؟
این عمل باید تنها تحت نظر پزشک متخصص انجام شود.
آیا شربت انجیر برای یبوست کودکان مؤثر است؟
بله، شربت انجیر به دلیل داشتن فیبر بالا و ترکیبات ملین، اثر مثبتی بر روی رفع مشکل یبوست دارد.
