بررسی علائم کم خونی در مردان و روش‌های درمان آن

آیا مدام احساس خستگی می‌کنید و حتی با استراحت کافی هم این حس از بین نمی‌رود؟ آیا پوست‌تان رنگ‌پریده شده یا هنگام فعالیت‌های ساده دچار تنگی نفس می‌شوید؟ این‌ها می‌توانند علائم کم خونی در مردان باشند. مشکلی که بسیاری از آقایان جوان آن را نادیده می‌گیرند و نمی‌دانند که تاثیر مستقیمی بر انرژی، تمرکز و کیفیت زندگی آن‌ها دارد.

علت کم خونی در مردان جوان

رسیدگی به کم خونی یا آنمی ناشی از کمبود آهن با شناسایی و برطرف کردن علت کمبود این ماده در بدن آغاز می‌شود تا ذخایر آهن بدن دوباره جبران شوند. به همین خاطر در ادامه، نگاهی دقیق‌تر به برخی از شایع‌ترین علت‌های کم‌خونی ناشی از کمبود آهن می‌اندازیم تا دید بهتری به این وضعیت پیدا کنید.

خون‌ریزی عمومی

گاهی در بزرگسالان، کمبود آهن بر اثر از دست دادن خون تجربه می‌شود. این خون‌ریزی می‌تواند از چند منبع مختلف باشد. مثلا یک زخم یا آسیب‌دیدگی می‌تواند در مدت کوتاهی باعث از دست رفتن مقدار زیادی خون شود. همان‌طور که می‌دانید علائم کم خونی شدید در زنان معمولا به قاعدگی مربوط است، اما در برخی از مردان کمبود آهن معمولا نشان‌دهنده خون‌ریزی‌ای است که اغلب در دستگاه گوارش رخ می‌دهد.

برای مثال، یک زخم که سبب ایجاد خون‌ریزی‌ شود یا پولیپ در روده بزرگ می‌تواند ما را با عوارض کم خونی در آقایان مواجه کند. خون‌ریزی مزمن ناشی از سرطان روده بزرگ نیز در بزرگسالان و سالمندان یک علت جدی برای این وضعیت است.

کاهش جذب آهن در بدن

کاهش جذب آهن در دستگاه گوارش که به آن سوءجذب یا malabsorption گفته می‌شود، می‌تواند در اثر اختلالات مختلفی تجربه شود. برای نمونه می‌توان به بیماری سلیاک اشاره کرد که از جمله اختلالات شایع و ایجادکننده سوءجذب است. علت‌های احتمالی دیگر هم شامل جراحی‌های چاقی و برداشتن بخشی از روده و نیز اختلالات ژنتیکی نادر هستند.

رژیم غذایی ناکافی

شایع‌ترین دلیل کم‌خونی هم کمبودهای تغذیه‌ای است. کمبود ویتامین A، فولات، ویتامین B12 و ریبوفلاوین نیز می‌تواند به کم‌خونی منجر شود؛ زیرا این مواد در ساخت هموگلوبین و تولید گلبول‌های قرمز نقش‌های مشخصی دارند.

دیالیز

کسانی که به دلیل بیماری نارسایی کلیه تحت دیالیز قرار می‌گیرند هم ممکن است با خطر کمبود آهن مواجه شوند. به ‌ویژه کسانی که داروهایی مصرف می‌کنند که بدن را برای تولید گلبول‌های قرمز تحریک می‌کنند (داروهای محرک اریتروپوئیز). بدن این افراد معمولا به‌ طور منظم از نظر کمبود آهن بررسی می‌شود.

علت کم خونی در مردان سالمند چیست؟

افراد بالای 65 سال یکی از گروه‌های پرخطر برای ابتلا به کم‌خونی هستند. این موضوع می‌تواند با رژیم غذایی یا بیماری‌های مزمن مرتبط باشد. فراموش نکنید که بیماری‌های مزمن، عامل مهمی برای ابتلا به کم‌خونی هستند و بیشتر افراد بالای 65 سال حداقل به یک بیماری مزمن مبتلا هستند. جالب است بدانید که طبق داده‌های سال 2018 مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC)، نزدیک به 64 درصد از آمریکایی‌های بالای 65 سال، دو یا چند بیماری مزمن دارند.

از آنجایی که کم خونی در سالمندان اغلب منجر به ضعف و خستگی هم می‌شود، زمانی که سالمندان علائم آن را تجربه می‌کنند حتما با خطر افت کلی سلامت هم روبه‌رو خواهند شد. چون افراد مبتلا به کم‌خونی ممکن است از نظر جسمی کم‌تحرک‌تر شوند. این وضعیت می‌تواند بیماری‌های مزمن را وخیم‌تر کند و منجر به کاهش توده عضلانی، تعادل و قدرت بدنی شود.

علائم کم خونی خطرناک کدامند؟

احساس خستگی یک علامت شایع کم‌خونی ناشی از کمبود آهن است. خستگی به این دلیل رخ می‌دهد که بدن شما آهن مورد نیاز برای ساخت هموگلوبین را ندارد (ماده‌ای که اکسیژن را در سراسر بدن حمل می‌کند).  بدون هموگلوبین کافی، اکسیژن کمتری به بافت‌ها و ماهیچه‌های شما می‌رسد، اما آن‌ها برای تولید انرژی به آن نیاز دارند. همچنین قلب شما باید سخت‌تر کار کند تا خون بیشتری را که غنی از اکسیژن است، در سراسر بدن پمپاژ کند و همین امر خود می‌تواند باعث خستگی شما شود.

بیشتر بدانید: کم خونی فقر آهن چیست؟ علائم، علت و بهترین روش درمان

از آنجایی که خستگی اغلب بخشی از زندگی شلوغ امروزی است، تشخیص کمبود آهن تنها بر اساس این علامت دشوار است. به همین دلیل در کنار این مورد مهم، سایر علائمی که باید به آنها توجه ویژه داشته باشید هم عبارتند از:

پوست رنگ‌پریده‌تر از حد معمول

رنگ‌پریدگی داخل پلک پایینی و پوستی رنگ‌پریده‌تر از حد معمول است هم می‌تواند نشان‌دهنده کمبود آهن در بدن آقایان باشد. هموگلوبین در گلبول‌ها رنگ قرمز را به خون می‌دهد، بنابراین سطوح پایین آن باعث کاهش قرمزی خون می‌شود. به همین دلیل است که پوست آقایانی که مبتلا به کمبود آهن هستند، بخشی از گرما و رنگ طبیعی خود را از دست می‌دهد.

یک بررسی تحقیقاتی در سال 2023 خاطر نشان می‌کند که رنگ‌پریدگی در چین‌های کف دست یا داخل پلک‌ها، نشانگر قابل اعتمادی از کم‌خونی است. اگر پلک پایینی خود را هنگام نگاه کردن در آینه پایین بکشید، لایه داخلی باید رنگ قرمز روشن داشته باشد. اگر صورتی بسیار کمرنگ یا زرد باشد، ممکن است کمبود آهن داشته باشید.

تنگی نفس

وقتی سطح هموگلوبین پایین است، معمولا سطح اکسیژن نیز پایین خواهد آمد. این بدان معناست که ماهیچه‌های شما اکسیژن کافی دریافت نمی‌کنند، این امر می‌تواند بر فعالیت‌های روزمره مانند راه رفتن تاثیر بگذارد. در نتیجه، ممکن است نرخ تنفس شما افزایش یابد، زیرا بدن سعی می‌کند اکسیژن بیشتری دریافت کند و همین امر منجر به تنگی نفس می‌شود.

اگر متوجه شدید که هنگام انجام کارهای روزمره‌ای که قبلا آسان می‌دانستید، مانند راه رفتن، بالا رفتن از پله‌ها یا ورزش، نفس‌کم می‌آورید، ممکن است کمبود آهن را تجربه کنید. تنگی نفس همچنین می‌تواند ناشی از سایر شرایط سلامتی باشد، بنابراین مهم است که با پزشک صحبت کنید و برای کم‌خونی ناشی از کمبود آهن آزمایش بدهید.

تپش قلب

اگر کم‌خونی ناشی از کمبود آهن دارید، ممکن است متوجه ضربان‌های قابل توجه قلب شوید. سطوح پایین اکسیژن خون ناشی از کم‌خونی فقر آهن ممکن است منجر به تپش قلب، تاکی‌کاردی (ریتم سریع قلب) و درد قفسه سینه شود. فراموش نکنید که کمبود آهن ممکن است شرایطی مانند نارسایی قلبی و بیماری عروق کرونر را هم تشدید کند.

علائم کم خونی در مردان: خشکی و آسیب‌دیدگی مو و پوست

خشکی یا آسیب‌دیدگی پوست و مو می‌تواند با کم‌خونی ارتباط داشته باشد. چون کمبودهای تغذیه‌ای باعث می‌شوند مواد مغذی و جریان خون مورد نیاز مو و پوست برای رشد به خوبی تامین نشوند. کمبود آهن همچنین با ریزش مو مرتبط است و برخی تحقیقات اولیه نشان می‌دهد که ممکن است یکی از علل اصلی آن باشد. موی انسان به طور معمول زمان شستشو و یا شانه کشیدن روزمره ریزش دارد، اما  وقتی ریزش آن قابل توجه باشد با یکی از علائم کم خونی در مردان مواجه هستیم.

تورم و درد زبان یا دهان

گاهی اوقات، تغییرات در داخل یا خارج دهان می‌تواند نشان‌دهنده کم‌خونی ناشی از کمبود آهن باشد. علائم این وضعیت هم شامل موارد زیر است:

• غشای مخاطی متورم، ملتهب، رنگ‌پریده یا صاف
• سوزش زبان
• خشکی دهان
• احساس سوزش در دهان
• ترک‌های دردناک و قرمز در گوشه‌های دهان
• زخم‌های دهانی

سندرم پای بی‌قرار

کم‌خونی ناشی از کمبود آهن ممکن است با سندرم پای بی‌قرار مرتبط باشد. این وضعیت شامل میل شدید به حرکت دادن پاها هنگام استراحت است. همچنین ممکن است باعث احساسات ناخوشایند خزنده یا خارش در پاها شود. این وضعیت معمولا در شب بدتر می‌شود و می‌تواند خوابیدن را دشوار کند. از این رو، برخی محققان بر این باور هستند که سندرم پای بی‌قرار با سطوح آهن و دوپامین در بدن مرتبط است.

ناخن‌های شکننده یا قاشقی‌شکل

ناخن‌های قاشقی‌شکل (که به آن‌ها کویلونیشیا نیز گفته می‌شود)، یکی دیگر از علائم کم‌خونی ناشی از فقر آهن هستند. معمولا نخستین نشانه، ناخن‌هایی است که به ‌راحتی می‌شکنند و ترک می‌خورند. در مراحل بعدی کمبود آهن، ناخن‌ها می‌توانند قاشقی‌شکل شوند. به این معنا که بخش میانی ناخن فرو می‌رود و لبه‌ها بالا می‌آیند و ظاهری گرد و شبیه قاشق ایجاد می‌کنند. این یک عارضه نادر است و معمولا با درمانی مناسب که سطح آهن بدن را افزایش می‌دهد، قابل برگشت خواهد بود.

کم‌خونی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

برای تشخیص درست این وضعیت ابتدا پزشک سوالاتی درباره علائم‌تان می‌پرسد و پس از آن آزمایش‌های زیر را برای درک بهتر وضعیت تجویز خواهد کرد:

• شمارش کامل سلول‌های خون (CBC):

پزشکان از این آزمایش برای شمارش گلبول‌های قرمز استفاده کرده و همچنین اندازه و شکل گلبول‌های قرمز شما را ارزیابی می‌کنند. به یاد داشته باشید که ممکن است از نتایج و تفسیر کم خونی در آزمایش خون CBC برای بررسی سطح ویتامین B12 یا B9 بدن هم استفاده شود.

• آزمایش هموگلوبین:

این آزمایش فقط هموگلوبین را که جزء اصلی گلبول‌های قرمز است، برای تشخیص کم‌خونی بررسی می‌کند.

• آزمایش هماتوکریت:

این آزمایش درصد گلبول‌های قرمز را در خون شما اندازه‌گیری می‌کند.

• لام خون محیطی (Peripheral blood smear):

در این تست پزشکان گلبول‌های قرمز شما را زیر میکروسکوپ بررسی می‌کنند تا اندازه و شکل سلول‌های خونی را ارزیابی کنند.

• شمارش رتیکولوسیت:

این آزمایش نشان می‌دهد که آیا مغز استخوان بدن شما گلبول‌های قرمز سالم را به اندازه کافی تولید می‌کند یا نه. فراموش نکنید که رتیکولوسیت‌ها همان گلبول‌های قرمز نابالغ هستند.

بیشتر بدانید: راهنمای جامع و کاربردی تفسیر آزمایش خون به زبان ساده

نکات مهم درمان کم خونی در مردان با تغذیه

داشتن یک رژیم غذایی سالم و مملو از مواد غذایی طبیعی می‌تواند روی کنترل کم‌خونی ناشی از فقر آهن و حتی کم‌خونی‌های ناشی از کمبود ویتامین تاثیر بگذارد. رژیم غذایی برای کمبود آهن در بدن آقایان می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• غذاهای سرشار از آهن: شامل لوبیا، عدس، غلات غنی‌شده با آهن، گوشت گاو و سایر گوشت‌ها، سبزیجات برگ‌دار به رنگ تیره و میوه‌های خشک است.
• فولات: این ماده مغذی و فرم مصنوعی آن یعنی اسید فولیک، در نخود سبز، لوبیا قرمز، میوه‌ها و آب میوه‌ها، سبزیجات برگ‌دار تیره، بادام زمینی و غلات غنی‌شده مانند نان، غلات، پاستا و برنج یافت می‌شود.
• غذاهای غنی از ویتامین B-12: شامل گوشت، محصولات لبنی، غلات و سویا غنی‌شده است.
• غذاهای غنی از ویتامین C: شامل گوجه فرنگی، مرکبات و آب آن‌ها، فلفل، بروکلی، خربزه و توت فرنگی است. این مواد همچنین به جذب آهن توسط بدن کمک می‌کنند.

اگر نگران دریافت کافی ویتامین‌ها و مواد معدنی از طریق غذا هستید، از پزشک خودتان در مورد مصرف مولتی‌ویتامین هم سوال کنید.

برنامه غذایی برای مردان مبتلا به کم خونی

رژیم غذایی برای کم‌خونی لازم نیست فقط بر گوشت‌های قرمز و غذاهای دریایی متکی باشد. برنامه غذایی زیر به عنوان یک نمونه نشان می‌دهد که می‌توانید با برنامه غذایی سالم و متعادل هم این وضعیت را کنترل کنید:

داروهای مناسب برای درمان سریع کم خونی در مردان

برای کم خونی چه قرصی بهتر است؟ از آنجایی که این سوال برای بسیاری از افراد به وجود می‌آید در این بخش داروهایی را مشاهده می‌کنید که با ترکیبات موثر خود به سرعت کمبود آهن و ویتامین‌های ضروری را جبران کرده و به بهبود سطح هموگلوبین و رفع سریع علائم کم‌خونی در آقایان کمک می‌کنند.

کپسول ففول پلاس

کپسول فیفول اینترافارم ترکیبی از دو ماده مؤثر است:

• فروس سولفات به ‌میزان 150 میلی‌گرم
• فولیک اسید به میزان 500 میکروگرم.

از آنجا که آهن قابل‌جذب یا همان آهن المنتال در هر کپسول 45 میلی‌گرم است، این دوز برای جبران کمبود آهن کارآمد خواهد بود. آهن موجود در این محصول به ساخت هموگلوبین کمک کرده و اکسیژن‌رسانی به سلول‌ها را ممکن می‌سازد. از سوی دیگر، اسید فولیک نیز برای تولید گلبول‌های قرمز، ترمیم DNA و سلامت دستگاه عصبی حیاتی است.

شربت فروگلوبین  B12 Vitabiotics

شربت فروگلوبین B12 ویتابیوتیکس هم یک مکمل غذایی است که برای بهبود ضعف و خستگی، افزایش تمرکز و انرژی در بزرگسالان طراحی شده است. این شربت حاوی ترکیبی ارزشمند از آهن، روی، مس، اسید فولیک و ویتامین‌های B6 و B12 است که نقش کلیدی در جلوگیری از کم‌خونی (به ‌خصوص در دوران نقاهت پس از بیماری) ایفا می‌کنند.

فرمولاسیون خاص این محصول با آزادسازی مداوم مواد، جذب بهتر مواد مغذی را تضمین کرده و به دلیل نداشتن الکل، رنگ‌های مصنوعی و لاکتوز، برای تمام اعضای خانواده (حتی افراد با رژیم‌های غذایی خاص)، قابل استفاده است. ضمنا طعم دلپذیر پرتقال و عسل، مصرف آن را لذت‌بخش‌تر می‌کند و این شربت را به مکملی ایده‌آل برای تقویت خون‌سازی تبدیل می‌نماید.

کپسول فروفورت گاین Abidi

کپسول فروفورت گاین عبیدی هم حاوی 80 میلی‌گرم آهن و 1 میلی‌گرم اسید فولیک (ویتامین B9) است. به همین خاطر محصولی موثر در پیشگیری و درمان کم‌خونی ناشی از فقر آهن به شمار می‌رود. این کپسول با تامین همزمان آهن و فولیک اسید، علاوه بر کمک به تشکیل گلبول‌های قرمز خون و رفع علائم کم‌خونی مانند خستگی، نقش مهمی در سلامت پوست، مو و ناخن ایفا می‌کند. ترکیبات موجود در فروفورت گاین به رشد بهتر موها کمک کرده و از ریزش آن‌ها جلوگیری می‌نمایند. بسته‌بندی 30 عددی این محصول، گزینه‌ای مناسب برای دوره درمانی مشخص است.

علائم کم خونی در مردان؛ هشدارهایی که نباید نادیده بگیرید

در مجموع باید بگوییم که اگر با وجود خواب کافی همچنان خسته‌اید، یا هنگام بالا رفتن از پله‌ها ناگهان نفس‌تان بند می‌آید، بدن شما در حالی تجربه علائمی است که نباید نادیده گرفتن شوند. چون بی توجهی به علائم کم خونی در مردان فقط وضعیت را بدتر می‌کند. اما خبر خوب این است که با یک آزمایش خون و اصلاح رژیم غذایی یا مصرف مکمل مناسب زیر نظر پزشک، ظرف چند هفته می‌توانید هم انرژی و هم کیفیت زندگی‌تان را ارتقا دهید.

سوالات متداول

1. آیا نشانه‌های کم خونی در مردان با زنان تفاوت دارد؟

بله، در مردان کمبود آهن اغلب نشان‌دهنده خونریزی پنهان گوارشی یا تغذیه نادرست است، در حالی که در زنان شایع‌ترین علت قاعدگی محسوب می‌شود.

2. برای تشخیص علائم کم خونی در آقایان چه آزمایشی لازم است؟

پزشک معمولا آزمایش شمارش کامل خون (CBC) و هموگلوبین را تجویز می‌کند تا سطح گلبول‌های قرمز و آهن را بررسی نماید.

3. آیا با تغذیه مناسب می‌توان علائم کم خونی مردان را بدون مکمل درمان کرد؟

در موارد خفیف بله، اما در کمبود شدید آهن معمولا مصرف مکمل همراه با اصلاح رژیم غذایی ضروری است.