گاباپنتین برای چه دردهایی استفاده می‌شود؟

گاباپنتین برای درد مزمن، دارویی از خانواده ضد تشنج‌ها است و تاثیر به‌سزایی در درمان بیماری‌های مربوط به سیستم عصبی همچون صرع جزئی، دردهای عصبی یا نورالژیک و برخی از اختلالات اضطرابی دارد. در واقع این دارو با تنظیم فعالیت نورون‌ها و کاهش آزادسازی انتقال‌دهنده‌های عصبی، از انتقال بیش از حد سیگنال‌های الکتریکی جلوگیری کرده و به کنترل علائم چنین بیماری‌هایی کمک می‌کند.

گاباپنتین چیست؟

قرص گاباپنتین که در دسته داروهای ضد تشنج قرار دارد، برای درمان انواع خاصی از تشنج در بیماران مبتلا به صرع، تسکین درد نورالژی پس از جراحی، درمان سندرم پاهای بی‌قرار و نوروپاتی دیابتی به‌کار می‌رود. در ضمن در اشکال گوناگون تولید می‌شود که هر یک از آن‌ها کاربردهای خاص و منحصربه‌فردی دارند. از این‌رو شناخت ویژگی‌ها و نحوه عملکرد هر کدام از آن‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است‌. اطلاعات مربوط به هریک از اشکال گاباپنتین و عوارض جانبی مرتبط با آن‌ها نیز در جدول زیر آمده‌ است:

تأثیر گاباپنتین در مدیریت دردهای مزمن نوروپاتیک

اگرچه ساختار گاباپنتین به عنوان داروی موثر بر کاهش فعالیت تحریکی نورون‌ها در مغز و نخاع، شباهت‌هایی با GABA دارد، اما نحوه عملکرد آن از طریق گیرنده‌های GABA نیست. به عبارت دیگر هدف اصلی آن تاثیر بر زیرواحد کمکی آلفا۲-دلتا۱ کانال‌های کلسیمی وابسته به ولتاژ نوع N و PQ، در پایانه‌های پیش‌سیناپسی نورون‌ها است. چراکه اتصال گاباپنتین به این زیر واحد، موجب کاهش تراکم کانال‌های کلسیمی در غشای پیش‌سیناپسی شده و همین مسئله، ضمن کاهش ورود کلسیم به سلول، باعث مهار میزان آزادسازی انتقال‌دهنده‌های عصبی تحریکی اصلی مانند گلوتامات و نوراپی ‌نفرین می‌شود.

در نهایت این مکانیسم منجر به تسکین درد و کاهش علائم عصبی نظیر لرزش و بی‌قراری که در بیماری‌های عصبی مانند نوروپاتی و دردهای مرتبط با دیابت یا پس از جراحی دیده می‌شود، خواهد شد. افزون بر آن، برخی مطالعات نشان داده‌اند که گاباپنتین ممکن است به‌طور غیرمستقیم غلظت GABA را در برخی مناطق مغز افزایش دهد و به این ترتیب میزان مهار عصبی را تقویت کند. همچنین این دارو بر روی انتقال‌دهنده‌هایی که مسئول خارج کردن گلوتامات اضافی از شکاف سیناپسی هستند، تأثیر گذاشته و جذب آن‌ را تحریک می‌کند.

قرص گاباپنتین برای چی خوبه؟

گاباپنتین که یک داروی ضد صرع است، به طور عمده برای درمان اختلالات عصبی و دردهای نوروپاتیک، مورد استفاده قرار می‌گیرد. علاوه بر آن، دارای کاربردهای متنوع دیگری است که در ادامه به توضیح آن‌ها خواهیم پرداخت.

گاباپنتین و کنترل تشنج

کپسول گاباپنتین 100 که در دسته داروهای موثر بر کنترل تشنج‌های جزئی قرار دارد، به کاهش شدت این حملات کمک شایانی می‌کند. لازم به ذکر است که تشنج‌ها ممکن است به دلایل مختلفی از جمله سکته مغزی، آسیب‌های سر یا عفونت‌هایی مانند مننژیت رخ دهند؛ هرچند در برخی موارد، علت بروز این حملات مشخص نیست.

خواص گاباپنتین در درمان صرع

گاباپنتین یا همان قرص اکتوپنتین در درمان نشانه‌های صرع پارشیال یا صرع بدون جنرالیزاسیون ثانویه بسیار مؤثر است. در ضمن به عنوان دارو کمکی برای بیمارانی که به سایر داروهای ضد صرع مقاوم هستند، تجویز می‌شود. اما باید توجه داشته باشید که برای درمان صرع منتشر که بر تمام نواحی مغز تاثیر می‌گذارد، گزینه مناسبی نیست.

قرص گاباپنتین برای کمردرد خوبه؟

گاباپنتین برای مدیریت درد ناشی از مشکلات دیسک کمر، به ویژه زمانی‌که این درد به دلیل مشکلات عصبی رخ داده باشد نیز استفاده می‌شود. لازم به ذکر است که اثربخشی کلی این دارو در درمان کمردرد غیر نوروپاتیک هنوز به‌طورکامل مشخص نشده و نیاز به تحقیقات بیشتری در این زمینه وجود دارد. همچنین در صورت ابتلاء به کمر درد و نیاز به ابزارهای پزشکی، پیشنهاد می‌شود مقاله آشنایی با انواع واکر و عصای طبی مطالعه نمایید.

کپسول گاباپنتین و نورالژی پس از هرپس زوستر

گاباپنتین معمولاً برای مدیریت نورالژی پس از هرپس زوستر که شایع‌ترین عارضه ناشی از زونا یا آبله مرغان است، تجویز می‌شود. در این زمینه گاباپنتین، با تغییر نحوه درک سیگنال‌های درد، به تسکین درد عصبی کمک کرده و کیفیت زندگی بیماران را بهبود می‌بخشد.

قرص گاباپنتین برای سندرم پای بی‌قرار

کپسول گاباپنتین ۳۰۰ برای بهبود عوارض سندرم پای بی‌قرار یا RLS که باعث حرکات غیرقابل کنترل پاها می‌شود نیز استفاده می‌گردد. در واقع گاباپنتین با کاهش علائم این بیماری، کیفیت زندگی افراد مبتلا را بهبود بخشیده و به کاهش احساس ناراحتی و اضطراب ناشی از حرکات غیرقابل کنترل پاها کمک می‌کند.

گاباپنتین برای قلب

قرص گاباپنتین ۵۰۰ میلی‌گرم با تأثیر بر Nucleus Tractus Solitarii که در مغز استخوان قرار دارد و اطلاعات حسی مربوط به بلع را پردازش می‌کند، می‌تواند فشار خون و ضربان قلب را کاهش دهد.

کپسول نورولپتین گاباپنتین و نوروپاتی دیابتی

این بیماری نوعی آسیب عصبی به شمار می‌رود که در افراد مبتلا به دیابت رخ می‌دهد و با نوعی احساس بی‌حسی یا سوزن سوزن شدن در قسمت‌‌های مختلف بدن قابل تشخیص است. اما مصرف گاباپنتین باعث تسکین درد عصبی مرتبط با نوروپاتی دیابتی شده و به کاهش علائم این بیماری کمک شایانی می‌کند.

گاباپنتین و درد سیاتیک

گاباپنتین با تنظیم فعالیت الکتریکی در عصب سیاتیک، به کاهش دردهای تیرکشنده، سوزشی و احساس برق‌گرفتگی در پا کمک می‌کند. این دارو معمولاً زمانی تجویز می‌شود که مسکن‌های معمولی (مثل ژلوفن) تأثیری نداشته باشند، اما توجه داشته باشید که گاباپنتین علت اصلی درد (مثل دیسک کمر) را درمان نمی‌کند و فقط پیام درد را در مغز و اعصاب ضعیف می‌کند.

گاباپنتین در درمان آرتروز

یکی دیگر از موارد مصرف گاباپنتین برای درد مزمن، درمان آرتروز است. البته باید به این نکته توجه داشته باشید که میزان اثربخشی این دارو در درمان آرتروز هنوز به‌طورکامل مشخص نشده است. بنابراین معمولا به عنوان اولین خط درمانی برای آرتروز توصیه نمی‌شود. اما در برخی موارد خاص، ممکن است در کنار سایر درمان‌ها مورد استفاده قرار بگیرد. در این زمینه توصیه می‌شود مقاله آشنایی با انواع آتل و بریس را مطالعه نمایید.

نکات مهم مصرف گاباپنتین برای درد مزمن

باتوجه به اینکه گاباپنتین دارای دوزهای مختلفی بوده و به‌طور مستقیم بر روی سیستم عصبی تأثیر می‌گذارد، باید تحت نظر پزشک و با توجه به نوع بیماری مصرف شود. در واقع قطع ناگهانی دارو، مصرف خودسرانه یا افزایش دوز آن، منجر به بروز عوارض جدی نظیر حملات تشنجی می‌گردد. از طرفی چون امکان دارد بدن هر فرد نسبت به گاباپنتین واکنش‌های خاصی نشان دهد، معمولا پزشک معالج دوز اولیه را کم انتخاب کرده و پس از عادت کردن بدن بیمار به دارو، دوز آن را به تدریج افزایش می‌دهد.

لازم به ذکر است که در صورت فراموش کردن یک نوبت از آن و نزدیک بودن ساعت مصرف نوبت بعدی، می‌توان دوز فراموش شده را مصرف نکرد. همچنین باید بدانید که مصرف دوزهای بالا یا طولانی‌مدت این دارو ممکن است منجر به وابستگی شود. بنابراین، استفاده از آن باید تحت نظارت دقیق پزشک انجام شود تا خطر اعتیاد به دارو،‌ به حداقل برسد. در نهایت باید به این نکته اشاره کنیم که گاباپنتین هیچ‌گونه تداخلی با مواد غذایی ندارد، بنابراین می‌توان آن را قبل یا بعد از وعده‌های غذایی مصرف کرد.

مقدار مصرف قرص و کپسول گاباپنتین

مقدار مصرف گاباپنتین بسته به نوع بیماری و سن بیمار متفاوت است و باید به دقت توسط پزشک مغز و اعصاب تعیین شود. به‌طور مثال، مقدار مناسب آن برای درمان صرع در بزرگسالان معمولاً با دوز ۳۰۰ میلی‌گرم در روز آغاز شده و به تدریج تا حدود ۱۸۰۰ تا ۳۶۰۰ میلی‌گرم در روز افزایش می‌یابد. در ضمن برای درمان دردهای نوروپاتیک بین ۹۰۰ تا ۱۸۰۰ میلی‌گرم در روز تعیین می‌شود و بر اساس پاسخ بیمار تنظیم می‌گردد.

موارد منع مصرف گاباپنتین

مهم‌ترین مواد منع مصرف گاباپنتین به شرح زیر هستند:

• دوران بارداری

مصرف گاباپنتین در دوران بارداری می‌تواند منجر به مشکلاتی مانند تأخیر در رشد نوزاد، تولد زودرس و افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی در نوزادان شود.

• دوران شیردهی

تحقیقات نشان داده‌اند که این دارو می‌تواند بر شیر مادر تأثیر بگذارد و مشکلاتی برای کودک شیرخوار ایجاد کند. در نتیجه مصرف آن در این دوران توصیه نمی‌شود.

• بیماری‌های کلیوی

مصرف گاباپنتین در افراد مبتلا به بیماری‌های کلیوی باید با احتیاط و تحت نظارت پزشک انجام شود. زیرا ممکن است عوارضی برای کلیه‌ها ایجاد کند.

• بیماری‌های روانی

افرادی که از بیماری‌های روانی نظیر افسردگی رنج می‌برند، باید این دارو را تحت نظارت پزشک مصرف کنند؛ زیرا ممکن است تأثیرات منفی بر وضعیت روانی آنها بگذارد.

توصیه‌های دارویی برای مصرف گاباپنتین

به منظور بهره‌برداری بهینه از داروی گاباپنتین، باید در زمان مصرف آن برخی از نکات را مدنظر قرار دهید تا بتوانید نتیجه موردنظر را به دست آورید. به‌طورمثال لازم است قبل از آغاز درمان با گاباپنتین، پزشک خود را از تاریخچه پزشکی، داروهای در حال مصرف و شرایط خاص جسمانی‌ خود مطلع سازید. زیرا این اطلاعات به پزشک کمک می‌کند تا تصمیمات بهتری در خصوص تجویز دارو اتخاذ نماید.

در ضمن چون تاثیر این دارو معمولاً بین ۱ تا ۳ ساعت پس از مصرف آن آغاز شده و بین ۶ تا ۸ ساعت ادامه خواهد داشت، توصیه می‌شود که گاباپنتین را در زمان‌های منظم و در هنگام شب مصرف کنید تا سطح دارو در خون، به‌طور پایدار حفظ گردد. به عنوان آخرین نکته نیز باید بدانید که گاباپنتین ممکن است تغییراتی جزئی در نتایج برخی آزمایشات، به ویژه عملکرد کلیه ایجاد کند. بنابراین در صورت مصرف این دارو باید این نکته را مد نظر قرار دهید.

عوارض جانبی قرص گاباپنتین

گاباپنتین همچون بسیاری از داروها، ممکن است عوارض جانبی متفاوتی را در افراد مختلف ایجاد کند. شدت و نوع این عوارض هم بستگی به دوز مصرفی، مدت زمان استفاده و وضعیت سلامت فرد دارد. بنابراین شناخت عوارض احتمالی در جهت تاثیرگذاری بیشتر دارو و کاهش خطرات ناشی از آن اهمیت دارد. بر همین اسای باید بدانیدکه به‌طورکلی عوارض جانبی این دارو را می‌توان به دو دسته کلی زیر تقسیم کرد.

1. عوارض شایع

به دلیل تأثیر مستقیم این دارو بر روی سیستم عصبی، امکان بروز برخی از عوارض در فرد مصرف کننده وجود دارد. بنابراین شناخت این علائم و عوارض جانبی ناشی از آن، به مدیریت بهتر درمان کمک کرده و از بروز مشکلات جدی‌تر جلوگیری خواهد کرد. در زیر به برخی از مهم‌ترین اشاره می‌شود:

• آیا گاباپنتین خواب آور است؟

احساس خواب‌آلودگی و سرگیجه، به‌ویژه در مراحل ابتدایی درمان یا هنگام افزایش دوز آن، از جمله رایج‌ترین عوارض گاباپنتین هستند. بنابراین توصیه می‌شود بیماران تا زمان از بین رفتن عوارض دارو، از انجام فعالیت‌هایی که نیاز به تمرکز دارد، مانند رانندگی، خودداری کنند. در ضمن لازم است که در زمان استفاده از این دارو مصرف الکل، به دلیل افزایش میزان خواب‌آلودگی ناشی از مصرف گاباپنتین، محدود گردد.

• خستگی و ضعف

برخی افراد ممکن است پس از مصرف گاباپنتین احساس خستگی مفرط یا ضعف عمومی کنند.

• مشکلات بینایی

تاری دید و اختلال در تمرکز چشم‌ها نیز ممکن است به عنوان عارضه جانبی در برخی بیماران مشاهده شود.

• اختلالات گوارشی

حالت تهوع، استفراغ، خشکی دهان و یبوست از جمله عوارض گوارشی محتملی هستند که در برخی بیماران مشاهده می‌شوند. البته مصرف گاباپنتین همراه با غذا یا مواد فیبردار می‌تواند به کاهش چنین عوارضی کمک شایانی کند. حالت تهوع ناشی از مصرف این دارو هم ممکن است با رژیم غذایی ساده و بدون ادویه و چربی کاهش یابد. برای رفع مشکل خشکی دهان پس از مصرف گاباپنتین نیز استفاده از آبنبات‌ها و آدامس‌های بدون قند توصیه می‌شود.

• افزایش وزن

مصرف طولانی‌مدت این دارو در برخی افراد ممکن است با افزایش وزن همراه باشد؛ به‌ویژه اگر فرد فعالیت بدنی کافی نداشته باشند.

• مراقبت از لثه

یکی دیگر از عوارض رایج مصرف گاباپنتین، حساس شدن لثه‌ها و دندان‌ها است. بنابراین توصیه می‌شود در طول مصرف این دارو، از مسواک‌های نرم و مناسب برای لثه‌های حساس استفاده شود.

2. عوارض جدی‌تر و نادر

در موارد نادر، مصرف این دارو ممکن است باعث تنگی نفس یا مشکلات جدی تنفسی شود؛ البته این عارضه بیشتر در افراد مبتلا به بیماری‌های تنفسی یا کسانی که سایر داروهای آرام‌بخش را مصرف می‌کنند، مشاهده می‌شود. افزون بر آن، برخی افراد ممکن است با مصرف این دارو با تغییرات خلق‌وخو، تحریک‌پذیری، افسردگی یا حتی افکار خودکشی مواجه شوند. بنابراین بیمارانی که سابقه مشکلات روانی دارند، باید تحت نظارت دقیق پزشک این دارو را مصرف کنند.

در موارد نادر هم حساسیت به گاباپنتین ممکن است منجر به بروز علائمی مانند کهیر، تورم صورت و لب‌ها گردد. در چنین شرایطی نیز باید فوراً مصرف دارو متوقف شده و به پزشک مراجعه شود. همچنین گاباپنتین می‌تواند باعث تجمع مایعات در بدن و ورم، به‌ویژه در دست‌ها و پاها شود. کاهش تعداد گلبول‌های سفید نیز از دیگر عوارض جدی ولی نادر مصرف این دارو به شمار می‌رود و باید در صورت مشاهده اقدامات فوری انجام شود. چراکه کاهش تعداد گلبول‌های سفید خون، خطر ابتلا به عفونت را افزایش می‌دهد.

مکمل‌های تغذیه‌ای برای کاهش عوارض گاباپنتین

به منظور کاهش عوارض ناشی از مصرف گاباپنتین، استفاده از برخی مکمل‌های تغذیه‌ای می‌تواند مفید باشد. زیرا این مکمل‌ها ضمن بهبود وضعیت عمومی بدن، باعث تقویت سیستم عصبی هم می‌شوند. در ادامه به چند مورد مهم اشاره می‌شود:

• ویتامین B12
• اسیدهای چرب مانند امگا۳
• آنتی‌اکسیدان‌ها مانند ویتامین E

تداخلات دارویی گاباپنتین برای درد مزمن

مصرف همزمان گاباپنتین با برخی از داروها ممکن است اثرات درمانی آن‌ها را تغییر داده یا عوارض جانبی جدیدی ایجاد کند. بنابراین قبل از آغاز درمان با گاباپنتین، لازم است که لیست کامل داروهای مصرفی خود را در اختیار پزشک قرار داده تا از بروز هرگونه تداخل ناخواسته جلوگیری شود. در زیر به چند دسته از این داروها اشاره می‌شود:

• داروهای ضد افسردگی و اضطراب نظیر آلپرازولام و فلوکستین
• داروهای ضد درد مخدر مانند مورفین
• آنتی‌اسیدها مانند آلومینیوم هیدروکسید

بیشتر بدانید: تداخل دارویی چیست و چه علائمی دارد؟

نتیجه‌گیری

گاباپنتین برای درد مزمن دارویی مؤثر است که جهت درمان تشنج‌های جزئی، دردهای عصبی ناشی از زونا و سندرم پای بی‌قرار مورد استفاده قرار می‌گیرد. چون این دارو بر روی پیام‌رسان‌های شیمیایی مغز و اعصاب تأثیر گذاشته و در دوزهای مختلف، با تجویز پزشک مصرف می‌شود. البته در صورت بروز دردهای عصبی یا مشکلات مرتبط با تشنج و صرع پس از مصرف آن، مشاوره با بهترین متخصص مغز و اعصاب امری ضروری خواهد بود که نباید نادیده گرفته شود.

سوالات متداول

خطرات قطع ناگهانی دارو چیست؟

قطع ناگهانی گاباپنتین ممکن است منجر به بروز حملات تشنج و علائم نظیر اضطراب، تحریک‌پذیری و اختلال خواب شود.

تأثیر گاباپنتین بر قند خون چیست؟

یکی از مشکلاتی که کپسول گاباپنتین برای بیماران ایجاد می‌کند، افزایش قند خون است.

تأثیر گاباپنتین بر فشار خون چیست؟

طبق تحقیقات انجام شده گاباپنتین خوراکی می‌تواند فشار خون را در مواردی مانند فشار خون مزمن ناشی از بیماری کلیوی کاهش دهد.