یبوست میتواند ساعاتی از روزتان را با احساس ناراحتی، نفخ و درد همراه کند و حتی روی خلقوخوی شما تاثیر بگذارد. اما انتخاب یک قرص ضد یبوست یا داروهای مشابه موثر و مناسب با شرایط بدنیتان هم اغلب چالشبرانگیز است. به همین خاطر در این مقاله، انواع مختلف ملینهای گیاهی و عملکرد آنها را بررسی کردهایم تا بتوانید آگاهانهترین تصمیم را بگیرید.
نگاهی کوتاه به عملکرد سیستم گوارش
برای اینکه بدانید چرا ما یبوست میگیریم؟ در نظر داشته باشید که لوله گوارش از دهان آغاز و به مقعد ختم میشود. وظیفه این سیستم شامل هضم غذا، جذب مواد مغذی و بیرون ریختن پسماندها است. روده بزرگ در بخش انتهایی دستگاه گوارش جای گرفته و در این ناحیه، آب از محتویات هضمشده جذب شده و مدفوع از حالت روان به حالت سفت تبدیل میگردد.
هر چقدر مواد هضمشده مدت بیشتری در روده بزرگ باقی بمانند (به علت جذب آب توسط این عضو)، مدفوع سفتتر شده و یبوست رخ میدهد. اگر بیش از سه روز اجابت مزاج انجام نشود، مدفوع سفت گردیده و عمل دفع با مشکل مواجه خواهد شد.
عملکرد قرصهای تخلیهکننده روده چگونه است؟
داروهای ملین از طریق تحریک ماهیچههای دستگاه گوارش، آنها را به انقباضاتی نیرومندتر و موثرتر وامیدارند. انواع قرص برای یبوست یا پودرها و شربتها با فعالکردن حرکات روده، عبور مواد دفعی را در مسیر لوله گوارش تسهیل میکنند. ملینها انواع گوناگونی دارند که هرکدام سازوکار متفاوتی برای خالی کردن معده و روده به کار میگیرند.
- ملینهای حجمدهنده (حجیمساز):
این گروه با جذب کردن آب در داخل روده، قوام مدفوع را نرم کرده و حجم آن را زیاد میکنند. این فرایند، انقباضات طبیعی روده را تحریک کرده و به تسهیل حرکات آن کمک خواهد کرد.
- ملینهای اسمزی:
این نمونه از انواع ملینهای قوی برای رفع یبوست نیز با وارد کردن آب به داخل روده، مدفوع را نرمتر ساخته و میزان مایعات در روده بزرگ را افزایش میدهند. نتیجه این روند، بهبود حرکت روده و برطرف شدن یبوست است.
- ملینهای تحریککننده (محرک):
این فرآوردهها مستقیما ماهیچههای روده را برای انقباضات شدیدتر تحریک میکنند. بدین ترتیب، مواد دفعی در مسیر گوارش به جلو رانده شده و فعالیت رودهها تقویت میگردد.
- ملینهای روانکننده:
این نوع با پوشش دادن سطح مدفوع و دیواره داخلی روده توسط یک لایه لغزنده کار میکند. این عمل باعث آسانتر شدن حرکت مدفوع از درون رودهها شده و به تقویت حرکات روده کمک مینماید.
بهترین قرص ضد یبوست کدام است؟
انتخاب میان انواع داروهای موجود در بازار به نوع یبوست، مدت زمان مصرف، شرایط جسمانی (مانند بارداری یا بیماریهای زمینهای) بستگی دارد. از این رو، هیچ گزینه واحدی برای همه افراد «بهترین» نیست؛ بلکه باید متناسب با وضعیت هر فرد، نوع ملین و عوارض احتمالی آن برنامه ریزی کنیم. داروهای پیشنهادی ما برای رفع این مسئله به ترتیب زیر هستند:
قرص گیاهی سی لاکس دینه
tabs lax c فرآوردهای گیاهی متشکل از برگ و عصاره سنا به همراه اسانس رازیانه است. هدف اصلی از مصرف این دارو، رفع کوتاهمدت یبوست است چون با تحریک روده از بروز سستی و کمکاری آن جلوگیری میکند.
برای اینکه بدانید تاثیر این قرص یبوست روی بدن چیست فراموش نکنید که ترکیبات موثر سنا (که سنوزید نام دارند) در روده کوچک جذب نخواهند شد. در عوض همین مواد در روده بزرگ، با کمک میکروبهای رودهای، به مادهای فعال به نام رئینآنترون تبدیل میگردند. نحوه اثر دارویی این ترکیبات از دو راه متفاوت صورت میگیرد:
- بالا بردن حرکات دودی روده و کاهش مدت زمان جذب آب (به خاطر سرعت بیشتر عبور محتویات درون روده)
- زیاد کردن ترشح یون کلر (که نهایتا به افزایش آب و املاح درون روده میانجامد)
به این مسئله هم توجه کنید که به علت حضور برگ سنا در این ترکیب، تاثیر دارو بین 8 تا 10 ساعت پس از خوردن آن دیده میشود. موضوع بسیار مهم دیگر اینکه در طول مصرف این قرص باید مایعات زیادی نوشید. یعنی روزانه 6 تا 8 لیوان آب را در نظر بگیرید تا دفع مدفوع نرم و بدون زحمت انجام شود. ضمنا پیشنهاد میشود قرص سیلاکس دینه را شب و درست پیش از خواب بخورید تا صبح زود بتوانید به راحتی اجابت مزاج داشته باشید.
نکته مهم: این دارو برای زنان باردار و شیرده مناسب نیست.
پودر موسیلیوم، مناسب مادران باردار
محصول پودری موسیلیوم که توسط شرکت ایران داروک عرضه میشود هم در دو نوع بدون طعم و با طعم توتفرنگی موجود است. ماده اولیه این فرآورده گیاهی، پودر حاصل از دانههای گیاه اسفرزه در نظر گرفته میشود. نحوه تاثیرگذاری موسیلیوم به این شکل است که پوسته دانه اسفرزه آب را به خود جذب کرده و ماده لزجی (موسیلاژ) فراوانی تولید میکند. در نتیجه محتویات درون روده بزرگ نرمتر شده و حجمشان افزایش مییابد. همین مسئله تخلیه آرام و فیزیولوژیک روده را فراهم میآورد. نهایتا مصرف این بهترین دارو برای یبوست به نظم بخشیدن به فعالیت روده کمک کرده و با نرم کردن مدفوع، فرایند دفع را سادهتر میسازد.
واکنشهای آلرژیک نسبت به پودر موسیلیوم ایران داروک بسیار نادر گزارش شده، ولی در ابتدای دوره درمان ممکن است به طور موقت بیماران دچار نفخ و احساس پُر بودن معده شوند که با تداوم مصرف، این عوارض به مرور از بین میروند. ضمنا برای رفع یبوست مادران باردار، استفاده از داروهای گیاهی بهتر از داروهای شیمیایی است و پودر موسیلیوم نیز فاقد هرگونه مواد شیمیایی تولیده شده تا برای این گروه از مصرف کنندگان مناسب باشد.
ملین گیاهی فاقد گلوتن موسیلیوم فورت
به محض افزودن آب به پودر موسیلیوم فورت، ترکیبات موسیلاژی درون آن خیلی زود آب را به خود جذب کرده و حجمشان افزایش مییابد و حالتی ژلهای پیدا میکند. این ماده ژلمانند در مسیر سیستم گوارش حرکت کرده و با بزرگتر کردن توده مدفوع، روده را به انجام حرکات دودی طبیعی (پریستالتیک) مجبور میکند.
این فرایند هم مدفوع را نرمتر کرده و هم باعث میشود دفع راحت و بدون درد انجام شود. برخلاف مسهلهای تحریککننده، موسیلیوم فورت هیچگونه وابستگیای به درمان یبوست با داروهای گیاهی یا سستی روده ایجاد نمیکند و در عوض فعالیت طبیعی سیستم گوارش را تقویت خواهد کرد.
ویژگیهای خاص این محصول را هم در جدول زیر مشاهده میکنید.
| ویژگی | شرح مختصر |
| درمان یبوست مزمن | گزینهای موثر برای مصرف منظم و طولانیمدت |
| ایمن در دوران بارداری | مناسب برای رفع یبوست ناشی از تغییرات بارداری |
| بهبود بواسیر و شقاق | کاهش درد با نرم کردن مدفوع و کم کردن فشار دفع |
| کاهش کلسترول | پایین آوردن کلسترول بد (LDL) و مفید برای قلب |
| کمک به کاهش وزن | ایجاد حس سیری و کنترل اشتها پیش از غذا |
| بدون گلوتن | بیخطر برای بیماران سلیاک و حساس به گلوتن |
| شیرین شده با استویا | مناسب برای دیابتیها |
دوران سالمندی و داروهای ضد یبوست
اگر به دنبال درمان فوری یبوست سالمندان هستید باید بدانید که معمولا بسیاری از سالمندان دچار نگرانیهای روانی میشوند و بیش از اندازه نسبت به اجابت مزاج خود حساس هستند. به طوری که در اغلب موارد، یبوست ریشه روانی دارد. ضمنا از دست دادن دندانها جویدن غذا را دشوار میکند، بنابراین بسیاری از افراد مسن ترجیح میدهند غذاهای نرم یا فراوریشده با فیبر اندک مصرف کنند. همچنین تعدادی از سالمندان از بیاختیاری ادرار (به ویژه نوع استرسی آن) رنج میبرند و برای جلوگیری از نشت ادرار، کمتر آب مینوشند.
داروهایی که برای درمان مشکلات گوناگون پزشکی تجویز میشوند نیز میتوانند در افراد مسن باعث یبوست شوند. نمونههایی از این داروها عبارتند از:
- ضدافسردگیها
- آنتیاسیدهای حاوی آلومینیوم یا کلسیم
- داروهای ضدحساسیت
- مدرها (ادرارآور)
- داروهای مربوط به بیماری پارکینسون
اما برای رفع این مشکل چه میتوان کرد؟ علاوه بر انواع دارو و قرص ضد یبوست ذکر شده در بخش قبلی (به ویژه دینه سی لاکس و ملین موسیلیوم فورت)، میتوانید شربتهای مخصوص این وضعیت را هم در نظر بگیرید. برای نمونه شربت و داروی گیاهی کلروفیل پلاس برای رفع یبوست سالمندان با عصاره جلبک اسپیرولینا ساخته شده است. این محصول هم باعث وابستگی روده نمیشود و اثر آن در درازمدت پایدار میماند. از دیگر محصولات مفید برای رفع یبوست مزمن کپسول ژری لاکت از دسته محصولات پروبیوتیک است.
بیشتر بخوانید: یبوست مزمن چیست؟ علتها، علائم و درمان قطعی
مصرف قرص ضد یبوست کافی است؟
در کنار مصرف داروهای مخصوص یبوست، باید موارد زیر را هم در نظر بگیرید:
- بالا بردن میزان فیبر دریافتی
خوردن مواد خوراکی پرفیبر نظیر سبزیجات، میوهها، حبوبات و غلات کامل، روند رفع یبوست را تسهیل میکند. فیبر با حجیم کردن مدفوع، عبور آن از روده را آسانتر میسازد. پیشنهاد میشود روزانه دست کم 25 تا 30 گرم فیبر وارد برنامه غذایی خود کنید. موادی مانند پرتقال، سیب، انواع توت و حتی کاهو، بروکلی و هویج سرشار از فیبر هستند.
- نوشیدن مایعات به مقدار کافی
نوشیدن حجم مناسبی از آب و سایر مایعات در طول روز باعث نرمی مدفوع و آسان شدن دفع میگردد. به همین خاطر این مورد یکی از سریعترین روشهای خانگی درمان یبوست به شمار میرود. پس روزانه حداقل 8 تا 10 لیوان آب را در برنامه سلامتی خود قرار دهید. همچنین آب میوههای طبیعی و دمنوشهای گیاهی نیز گزینههای خوبی هستند.
- تحرک بدنی مرتب
ورزش و فعالیت فیزیکی منظم، حرکت روده را تحریک کرده و یبوست را بهتر میکند. حتی کارهای سادهای مثل نیم ساعت پیادهروی روزانه هم اثر مثبتی بر عملکرد بهتر دستگاه گوارش ما دارد.
- منظم کردن زمان اجابت مزاج
سعی کنید هر روز در یک ساعت معین برای دفع اقدام کنید و هرگز حس دفع را نادیده نگیرید. چون تاثیر دفعات دفع مدفوع بر سلامت بدن جدی است و این کار به نظم حرکات روده کمک میکند. بهترین زمان برای این کار هم معمولا بعد از میل کردن غذا است.
- کم کردن مصرف خوراکیهای فرآوریشده
انواع مواد خوراکی که فرآوری شده و دارای چربی یا قند بالایی هستند هم باعث بروز یبوست خواهند شد. کم کردن مصرف این خوراکیها و جایگزین کردنشان با غذاهای طبیعی و سالم، یبوست را برطرف میکند.
درمان یبوست بدون وابستگی به دارو
در نهایت، برای انتخاب یک قرص ضد یبوست مناسب، ابتدا نوع یبوست و شرایط جسمانی خود را در نظر بگیرید. محصولاتی مانند سیلاکس برای رفع کوتاهمدت و موسیلیوم و موسیلیوم فورت برای مصرف طولانیتر و بارداری گزینههای ایمنتری هستند. سالمندان نیز میتوانند به راحتی از چنین محصولاتی استفاده کنند بدون اینکه نگرانی خاصی در مورد وابستگی به آنها داشته باشند.
سوالات متداول
1. ملینها به چند دسته تقسیم میشوند؟
ملینها به چهار دسته حجمدهنده، اسمزی، تحریککننده و روانکننده تقسیم میشوند.
2. کدام قرص رفع یبوست برای زنان باردار و شیرده مناسب نیست؟
قرص گیاهی سیلاکس دینه به دلیل ترکیبات سنا برای زنان باردار و شیرده ممنوع است.
3. کدام ملین گیاهی بدون ایجاد وابستگی و تنبلی روده برای مصرف طولانیمدت مناسب است؟
پودر موسیلیوم فورت، هیچگونه وابستگی یا سستی روده ایجاد نمیکند.
