کبد چرب یکی از شایعترین اختلالات متابولیکی است که بیتوجهی به آن زمینهساز بروز مشکلات جدیتر مانند التهاب و آسیب کبدی میشود. بااینحال، این عارضه با اصلاح عادات غلط، مصرف دارو و رعایت توصیههای پزشک درمان میشود. باتوجه به اهمیت درمان کبد چرب، در مطلب پیشرو به بررسی راهکارهای مدیریت و درمان این عارضه خواهیم پرداخت.
کبد چرب چیست و چند نوع دارد؟
کبد چرب که در اصطلاح پزشکی به آن استئاتوز کبدی گفته میشود، یکی از شایعترین عارضههای کبدی است که گاهی آن را بیماری خاموش هم مینامند. این عارضه زمانی رخ میدهد که چربی بیش از حد معمول در بافت کبد جمع شود. کبد بهعنوان دومین عضو بزرگ بدن، نقش مهمی در سوختوساز مواد غذایی و پاکسازی سموم از خون دارد. وجود چربی در کبد به مقدار کم طبیعی است، اما افزایش بیش از اندازه آن حتی به میزان 5-10 درصد وزن کبد، باعث بروز مشکلات جدی از جمله بیماری کبد چرب میشود.
این اختلال که در دو نوع الکلی و غیرالکلی بروز میکند، در سالهای اخیر در بسیاری از نقاط دنیا روند افزایشی داشته است و درصد ابتلا به آن را چیزی حدود 25 درصد تخمین زدهاند. کبد چرب الکلی در اثر مصرف زیاد و مداوم الکل و تجمع چربی در سلولهای کبدی ایجاد میشود. درمان فوری کبد چرب از این نوع قطع و کاهش جدی مصرف الکل است.
در نوع غیرالکلی، تجمع چربی در کبد ارتباطی با مصرف الکل ندارد و عواملی مانند اضافهوزن، چاقی، دیابت، زمینه ژنتیکی و عوارض برخی داروها باعث بروز آن میشوند. آمارها نشان میدهد حدود یکسوم بزرگسالان و یک نفر از هر 10 کودک به این نوع از کبد چرب مبتلا هستند. اگرچه علت دقیق کبد چرب غیرالکلی بهطور کامل مشخص نیست، اما شیوع آن در افراد دارای اضافهوزن یا مبتلا به دیابت بیشتر است.
مراحل پیشرفت کبد چرب
یکی از نکات مهمی که در مورد بیماری کبد چرب باید به آن توجه کرد، پیشرفت این بیماری است. عارضه کبد چرب در 4 مرحله بروز میکند و در صورت عدم کنترل و انجام اقدامات درمانی، پیشرفتهتر میشود. مراحل پیشرفت این عارضه عبارتند از:
- گرید ۱ یا کبد چرب ساده: در این مرحله تنها تجمع چربی در کبد دیده میشود. این مرحله در صورت عدم پیشرفت و اضافه شدن چربی کبدی، تقریبا بدون ضررهای جانبی است.
- گرید ۲ یا استئوهپاتیت: در گرید 2 کبد چرب، علاوه بر چربی اضافی، عارضههایی مانند التهاب نیز در کبد بروز میکند. درمان فوری کبد چرب گرید 2، به جهت جلوگیری از تشدید عوارض و ورود به مراحل بعدی اهمیت زیادی دارد.
- گرید ۳ یا فیبروز کبدی: با افزایش چربی و التهاب کبدی، بیمار به گرید ۳ این عارضه مبتلا شده و التهابات باعث ایجاد زخم در بافت کبد میشوند. ادامه التهاب باعث اسکار در کبد شده و مانع عملکرد طبیعی آن خواهد شد.
- گرید ۴ یا سیروز کبدی: پیشرفتهترین مرحله بیماری کبد چرب، گرید ۴ است که در آن زخم بهطور گسترده در سطح کبد گسترش پیدا میکند. سیروز کبدی یک عارضه جدی و تهدیدی برای سلامت فرد است که باعث بروز مشکلات غیرقابل بازگشت مانند نارسایی کبدی میشود.
به توصیه پزشکان درمان کردن کبد چرب باید پیش از رسیدن به گرید 4 و بروز خطرات جدی ناشی از این بیماری انجام شود.
علائم کبد چرب
همانطور که گفته شد، درمان بهموقع کبد چرب بهمنظور پیشگیری از تشدید عوارض این بیماری اهمیت زیادی دارد. یکی از نکاتی که به انجام بهموقع فرآیند درمان کبد چرب در زنان یا مردان کمک میکند، توجه به علائم بیماری است. خارش در ناحیه پوست و تورم شکمی، تغییر رنگ و زرد شدن پوست و افزایش اندازه طحال از مهمترین نشانههای ابتلا به این عارضه هستند. البته کبد چرب در افراد مختلف، علائم متفاوتی دارد و در برخی بیماران حتی این علائم، پنهان هستند. بهطور کل اما برخی نشانهها در بیشتر مبتلایان این بیماری دیده میشوند که عبارتند از:
- خستگی و ضعف شدید
- کاهش ناگهانی وزن
- از دست دادن اشتها
- حالت تهوع یا استفراغ
- درد در نواحی خاصی از شکم مانند مرکز، قسمت راست و بالای آن
بیشتر بخوانید: علائم کبد چرب چیست؟ از کجا بفهمیم کبد چرب داریم؟ (بررسی گرید ۱، ۲ و ۳(
آیا کبد چرب قابل درمان است؟
با توجه به شیوع عارضه کبد چرب، اهمیت مدیریت و درمان آن روزبهروز بیشتر میشود. اما سوال اینجاست که آیا این عارضه قابل درمان است؟ در پاسخ باید گفت که کبد چرب بهویژه در گریدهای 2 و بالاتر، درمان قطعی ندارد. بااینحال رعایت برخی نکات و مراقبتها، به کنترل بیماری منجر شده و در مواردی حتی باعث درمان بیمار خواهد شد.
بهمنظور درمان این عارضه باید اقداماتی در جهت کاهش تجمع چربی در کبد انجام شود. اساس درمان این عارضه، تغییر سبک زندگی مانند پیروی از یک رژیم غذایی سالم، افزایش فعالیتهای بدنی و… است. بااینحال کنترل و درمان آن تنها زمانی امکانپذیر خواهد بود که فرآیند درمان زیر نظر پزشک متخصص و بعد از انجام آزمایشات کبدی آغاز شود.
راهکارهای موثر در درمان کبد چرب
برای کنترل بیماری کبد چرب راهکارهای مختلفی وجود دارد که انتخاب آنها به وضعیت بیمار و شدت عارضه بستگی دارد. در برخی بیماران که علاوه بر کبد چرب، مبتلا به اضافه وزن نیز هستند، کاهش تدریجی وزن به کنترل کبد چرب کمک میکند. در مقابل برخی بیماران برای کنترل این عارضه باید وزن طبیعی خود را حفظ کنند. همچنین نوع فعالیتهای بدنی نیز تاثیر زیادی در متابولیسم چربیها و کاهش عوارض و مشکلات این بیماری مانند التهاب کبد دارد.
بهطور کل درمان این عارضه را میتوان به دو دسته درمانهای طبیعی و خانگی و درمانهای دارویی تقسیم کرد. درمانهای خانگی و طبیعی، همان تغییر در سبک زندگی و مصرف غذاهای لازم برای کنترل التهاب کبد هستند که بیشتر آنها را میتوان بدون مراجعه به پزشک انجام داد. درمقابل، درمان دارویی با تجویز پزشک انجام میشود و معمولا به بیمارانی که شدت چربی در کبد آنها بالاست یا علائم هشداردهندهای مانند افزایش آنزیمهای کبدی دارند، توصیه میشود.
بیشتر بدانید: مقایسه بهترین قرصهای کبد چرب موجود در داروخانه
روشهای خانگی درمان بیماری کبد چرب
درمان خانگی کبد چرب، مجموعهای از راهکارهای ساده و قابل انجام در خانه است. از جمله این راهکارها میتوان به گنجاندن میوهها و سبزیجات تازه در برنامه غذایی روزانه، استفاده از غلات کامل و انتخاب منابع پروتئینی کمچرب اشاره کرد. نوشیدن آب کافی نیز به دفع بهتر مواد زائد از بدن و پاکسازی کبد میکند. در کنار این موارد، کاهش مصرف مواد قندی، غذاهای پرچرب و چربیهای اشباع هم اهمیت زیادی دارد. در مورد درمانهای خانگی، باید به این نکته اشاره کرد که این اقدامات جایگزین درمان پزشکی نیستند، اما به عنوان روش مکمل روند بهبود را سرعت میبخشند. چند روش خانگی که معجزه ای برای کبد چرب محسوب میشوند، عبارتند از:
کاهش وزن
طبق مطالعات انجام شده توسط سازمان مطالعاتی بیماریهای کبدی، کاهش 3-5 درصد از وزن بدن باعث کاهش چشمگیر تجمع چربی شده و علائم کبد چرب را کاهش میدهد. بهعلاوه کاهش وزن 10 درصدی هم نقش موثری در کاهش علائم فیبروز کبدی و از بین بردن التهابات دارد.
داشتن رژیم غذایی سالم
تغییر در رژیم غذایی و پیروی از سبک تغذیه سالم نیز باعث کاهش چربیهای بدن بهویژه چربیهای ناحیه کبد میشود. یک رژیم ایدهآل برای کاهش علائم کبد چرب باید حاوی میوه و سبزیجات، حبوبات، انواع چربیهای سالم از جمله روغن زیتون و دانههای روغنی، مواد پروتئینی با حداقل چربی مانند ماهی و گوشت و غلات کامل مثل نان گندم و برنج قهوهای باشد.
یکی از نکاتی که در تغذیه بیماران مبتلا به کبد چرب به آن توصیه میشود، انتخاب مواد غذایی مناسب برای شروع روز است. اما سوال اینجاست که ناشتا برای کبد چرب چی بخوریم؟ یکی از مواد غذایی مناسب استفاده ناشتا، لیموست. نوشیدن کمی آب لیمو همراه با یک لیوان آب گرم صبح ناشتا، بهدلیل خواص آنتی اکسیدانی تاثیر قابل توجهی در بهبود علائم کبد چرب دارد. همچنین خاکشیر دشمن کبد چرب محسوب شده و مصرف روزانه آن به سمزدایی و پاکسازی کبد کمک میکند. برای درمان این عارضه حذف قند از رژیم غذایی، کنترل میزان کلسترول مصرفی و… هم موثر هستند.
افزایش تحرک و فعالیتهای بدنی
افزایش فعالیتهای بدنی و تحرک بیشتر یکی دیگر از راهکارهای خانگی برای کاهش علائم کبد چرب است. طبق تحقیقات، انجام 150 دقیقه ورزش در طول هفته با شدت متوسط، تا حد زیادی از عوارض کبد چرب جلوگیری میکند. این نکته را به خاطر داشته باشید که کمتحرکی علاوه بر کبد چرب، زمینهساز ابتلا به بیماریهای دیگری مانند بیماریهای قلبی، دیابت نوع 2، چاقی و… نیز خواهد بود.
داروهای گیاهی
مصرف برخی داروهای گیاهی نیز بهعنوان راهکاری خانگی و موثر به درمان کردن کبد چرب کمک میکند. بعضی از انواع عرقیجات از جمله عرق رازیانه، خارمریم و شاهتره یا دمنوشهایی مانند چای سبز، گل داوودی، گل قاصدک و مریم گلی در سمزدایی بدن، کاهش چربی کبد و بهبود بیماری کبد چرب موثر هستند. البته باید به این نکته توجه داشته باشید که گیاهان دارویی، درمانهای تایید شده پزشکی محسوب نمیشوند و احتمال بروز برخی عوارض در اثر مصرف آنها نیز وجود دارد؛ بااینحال مصرف آنها در برخی موارد موثر است. در جدول زیر لیستی از دمنوشهای کاربردی برای درمان این عارضه آورده شده است:
| نام دمنوش | فواید و اثر مصرف | بهترین زمان مصرف |
| دمنوش کاسنی و قاصدک | کمک به کاهش تجمع چربی در کبد و حمایت از پاکسازی آن | صبح، بهصورت ناشتا |
| دمنوش زردچوبه و زنجبیل | دارای خاصیت ضدالتهابی و کمککننده به دفع سموم | پس از وعده ناهار |
| دمنوش زرشک و گل محمدی | مؤثر در تصفیه خون و تقویت سیستم ایمنی بدن | ساعات عصر |
| دمنوش خارمریم | کمک به ترمیم و بازسازی سلولهای کبد | پیش از خواب |
بهترین داروها برای درمان کبد چرب
اگرچه داشتن سبکی سالم در زندگی، نقش کلیدی در درمان بیماری کبد چرب دارد اما در مواردی که این بیماری به مشکلات جدی منجر شده باشد، پزشک اقدام به تجویز دارو برای کنترل آن خواهد کرد. داروهایی که برای درمان و کنترل کبد چرب تجویز میشوند، معمولا به کاهش التهاب، کاهش چربی خون و افزایش مقاومت بدن به انسولین کمک میکنند و از این طریق در درمان عارضه کبد چرب موثر هستند. بعضی از انواع داروهایی که در این زمینه تاثیر دارند، عبارتند از:
قرص اپتی وومن گلدن لایف
قرص اپتی وومن گلدن لایف نوعی مولتی ویتامین و مکمل غذایی مختص خانمهاست، برپایه ترکیبات گیاهی تولید شده و حاوی موادی است که در بهبود علائم کبد چرب موثر هستند. خار مریم یکی از مواد تشکیلدهنده این مکمل غذایی است که با برخورداری از سیلیمارین، به کاهش التهاب بدن کمک کرده و خواص آنتی اکسیدانی نیز دارد. مصرف این مکمل به تقویت سیستم ایمنی بدن نیز کمک میکند و در سلامت پوست، مو و ناخن هم موثر است. برای بهرهمندی از اثرات این مکمل، مصرف روزانه آن توصیه میشود.
قرص لیورگل
یکی دیگر از داروهایی که استفاده از آن به بیماران کبد چرب توصیه میشود، قرص لیورگل است. این دارو با بهرهگیری از خواص گیاهان مختلف مانند خارمریم به محافظت از بافت کبدی و ترمیم و بازسازی سلولهای آسیبدیده این عضو از بدن کمک میکند. علاوه بر بازسازی سلولهای کبدی، مصرف این دارو در بهبود عملکرد صفرا نیز موثر بوده و با کاهش کلسترول خون و تقویت سیستم ایمنی هم به بهبود عارضه کبد چرب کمک میکند. نحوه مصرف این قرص برای بیماران مختلف، باتوجه به شدت بیماری متفاوت است. بااینحال در بیشتر موارد استفاده روزانه 3 نوبت و هربار 2 قرص همراه با آب کافی توصیه میشود.
قرص لاغری هزال
از دیگر داروهایی که مصرف آن برای کنترل و درمان کبد چرب موثر است، میتوان به قرص لاغری هزال اشاره کرد. این دارو بهطور ویژه برای کاهش وزن طراحی شده، اما افرادی که دچار کبد چرب هستند و چربی خون آنها بالاتر از میزان استاندارد است هم میتوانند از خواص آن بهرهمند شوند. این دارو در کاهش اشتها نیز موثر بوده و با پایین آوردن وزن بدن و کاهش چربیها، به سلامت اندامهای داخلی مانند کبد کمک میکند.
قرص لیو 52 دی اس
یکی دیگر از داروهایی که بهطور تخصصی برای درمان بیماری کبد چرب توصیه میشود، قرص لیو 52 دی اس است. این فرآورده گیاهی با فرمولاسیونی ویژه که برگرفته از طب سنتی هندوستان است، طراحی شده و به بهبود عملکرد کبد و محافظت از آن کمک میکند. ترکیبات موثر موجود در این دارو باعث پاکسازی کبد میشوند و در بازسازی سلولهای آسیبدیده و تنظیم کردن آنزیمهای کبدی نقش دارند.
در تولید این دارو از گیاهانی مانند کبر، کاسنی، تاجریزی سیاه، سنا و… استفاده شده که هرکدام بهنوعی در کاهش علائم و عوارض کبد چرب موثر هستند. این ترکیبات با افزایش آنتی اکسیدانها و سمزدایی کبد، باعث تقویت سلولهای آن شده و به درمان عارضههای این عضو از بدن، مانند سیروز کبدی، کمک میکنند. برای بهبود علائم کبد چرب با مصرف این قرص، استفاده روزانه 2-3 بار و هر نوبت 1 تا 2 قرص توصیه میشود. این نکته را به خاطر داشته باشید که دوز مجاز روزانه مصرف این دارو 6 عدد است.
کبد چرب؛ بیماری خاموش اما قابل کنترل
در نهایت باید گفت که کبد چرب عارضهای قابل درمان خواهد بود، اگر اقدامات لازم را به موقع آغاز کرده و برخی نکات مانند سبک تغذیه سالم، فعالیت بدنی کافی و… را رعایت کنید. همچنین تقویت بدن با استفاده از داروها و پیشگیری از کمبود ویتامینها و موادی مانند منیزیم هم در درمان این عارضه موثر است. نشانههای کمبود منیزیم را میتوانید در مطلب علائم کمبود منیزیم در زنان و مردان چیست، مطالعه کنید.
سوالات متداول
خطرناکترین مرحله کبد چرب چیست؟
گرید 4 که در اصطلاح پزشکی سیروز کبدی هم نامیده میشود، خطرناکترین مرحله کبد چرب است که معمولا به مشکلات جدیتر مانند نارسایی کبد منجر میشود. انجام اقدامات لازم پیش از رسیدن به این مرحله، احتمال بهبود را افزایش میدهد.
آیا کبد چرب درمان میشود؟
بهطور کل روشی قطعی برای درمان کردن کبد چرب وجود ندارد. اما اقداماتی مانند تغییر رژیم غذایی و پرهیز از مصرف خوراکیهای ناسالم، ورزش و تحرک بدنی، مصرف برخی داروها و رعایت توصیههای پزشکی، به کاهش علائم و بهبود احتمالی آن کمک میکنند.
بهترین داروها برای درمان کردن کبد چرب کدامند؟
داروهای ضدالتهابی از بهترین داروها برای درمان بیماری کبد چرب محسوب میشوند. همچنین مصرف برخی داروهایی که پایه گیاهی دارند، مانند قرص لیورگل، قرص لاغری هزال و لیو 52 دی اس هم در درمان و بهبود علائم کبد چرب موثر هستند.
