یبوست ناشی از مصرف قرص آهن | علت و درمان

بسیاری از کسانی که از کمبود آهن رنج می‌برند، پس از مدت کوتاهی مصرف مکمل، با مشکلی آزاردهنده به نام یبوست ناشی از مصرف قرص آهن دست و پنجه نرم می‌کنند. این عارضه نه‌تنها کیفیت درمان را پایین می‌آورد، بلکه گاهی افراد را به قطع ناگهانی دارو وادار خواهد کرد. به همین دلیل در این فرصت، هم دلایل این مشکل را بررسی می‌کنیم و هم راهکارهای موثر برای پیشگیری و درمان آن را معرفی می‌نماییم.

آیا مصرف قرص آهن باعث بروز یبوست می‌شود؟

دلیل اصلی ابتلا به عوارض جانبی ناشی از مصرف مکمل آهن یا داروی آهن، جذب ضعیف این ماده در بدن است (چه از طریق غذا و چه از راه مصرف مکمل). به طور معمول، بدن زنان تنها 10 درصد و بدن مردان 5 درصد آهن موجود در خوراکی‌ها را به خود جذب می‌کند. البته در شرایط کمبود آهن، این میزان جذب ممکن است تا 20 درصد هم افزایش داشته باشد. هر مقدار آهنی که جذب نشود به تغذیه باکتری‌های مضر روده کمک می‌کند. از این رو، یبوست نشانه‌ای از غلبه این نوع باکتری‌ها در روده بزرگ است.

اگرچه در بین نمک‌های آهن دوظرفیتی، بیس‌گلیسینات آهن به سازگاری بهتر با معده شهرت دارد و معمولا عوارض جانبی کمی ایجاد می‌کند، اما برخی افراد نسبت به دیگران به آهن حساس‌تر هستند. به همین دلیل، این نوع آهن هم می‌تواند در برخی موارد باعث یبوست شود.

ضمنا هر چقدر دوز و مقدار مصرف قرص آهن بالاتر باشد، احتمال بروز عوارضی مانند یبوست هم بیشتر می‌شود. دوز روزانه معمول آهن بین 25 تا 30 میلی‌گرم است، در حالی که مثلا قرص سوپرآیرون 60 میلی‌گرم آهن دارد (یعنی دو برابر این مقدار). البته در صورت تشخیص کم‌خونی ناشی از فقر آهن، استفاده از سوپرآیرون ضروری است و اغلب برای زنان باردار هم تجویز می‌شود. جالب اینکه بسیاری از افراد حتی با مصرف مقادیر متفاوت بیس‌گلیسینات آهن هم هیچ عارضه‌ای را تجربه نمی‌کنند.

نگاهی علمی به یبوست ناشی از خوردن قرص آهن

آهن برای جذب شدن در روده، باید به شکل دوظرفیتی (Fe2+) تبدیل شود. فراموش نکنید که برخی از مکمل‌های آهن که بدون نسخه تهیه می‌شوند، به همین شکل دوظرفیتی تولید و عرضه شده‌اند. اما آهن سه‌ظرفیتی (Fe3+) مانند فروم لک (که داروی تجویزی است)، ابتدا باید به نوع دوظرفیتی تغییر یابد. چون بخشی از این آهن سه‌ظرفیتی هرگز جذب نمی‌شود و همان‌طور که اشاره کردیم، باکتری‌های مضر روده بزرگ را تغذیه می‌کند.

نهایتا احتمال بیشتری وجود دارد که آهن سه‌ظرفیتی (مثلا فروم لک) در مقایسه با نمک‌های آهن دوظرفیتی یبوست ایجاد کند، زیرا حجم آهن جذب‌ نشده توسط بدن در این حالت بیشتر است.

بهترین داروها برای جلوگیری از یبوست ناشی از مصرف قرص آهن

داروهایی که در این بخش معرفی می‌شوند، با بهره‌گیری از فناوری‌های خاص و همچنین ترکیبات آهن ملایم‌تر اختلالات گوارشی شایع را به حداقل رسانده و برای افرادی که معده‌ای حساس دارند یا از یبوست مزمن رنج می‌برند، گزینه‌های موثرتری محسوب می‌شوند.

کپسول ففول اینترافارم

کپسول «فیفول» (که با نام «ففول» هم شناخته شده) ساخت شرکت اینترافارم، یک فراورده تغذیه‌ای با طراحی پیشرفته است. هدف اصلی آن درمان کم‌خونی ناشی از کمبود آهن و نیز جبران کاهش سطح اسید فولیک بدن در نظر گرفته می‌شود. نقطه قوت اصلی کپسول ففول اینترافارم، ساختار ویژه آن به شکل «اسپانسیول» یعنی آزاد شدن تدریجی یا SR است که دو مزیت اساسی دارد:

• رهش تدریجی و جذب بهینه:

آهن در طی چند ساعت و به ‌آرامی در بدن آزاد می‌گردد. این فرایند آهسته و پیوسته سبب می‌شود که مقدار بیشتری از آهن در قسمت ابتدایی روده باریک (که بهترین نقطه برای جذب است) در دسترس قرار گرفته و به شکلی کارآمد جذب شود.

• کاهش عوارض گوارشی:

برخلاف قرص‌های عادی آهن، این روش آزادسازی تدریجی آسیب به دیواره معده و روده را شدیدا کاهش می‌دهد. در نتیجه مشکلات شایعی مانند احساس تهوع، حس ناراحتی در معده و یبوست ناشی از مصرف قرص آهن را به مقدار قابل توجهی پایین می‌آورد.

کپسول آیروویت ویتان

کپسول آیروویت هم در جلوگیری و درمان کم‌خونی‌هایی که به خاطر فقر آهن و کمبود اسید فولیک (همان ویتامین B9) ایجاد می‌شوند، نقشی ضروری دارد. تفاوت اصلی این قرص آهن بدون عوارض گوارشی با دیگر محصولات معمولی هم به ‌کارگیری فناوری رهش آهسته (Sustained Release) است. همین ساختار ویژه، مزایای مختلفی را پس از مصرف کپسول آیروویت ویتان به ما را ارائه می‌دهد که در جدول زیر آنها را مشاهده می‌کنید:

قرص آهن و ویتامین سی برونسون

قرص آهن برونسون همراه با ویتامین C، محصول شرکت گیتی سلامت آریا (با مجوز از FB Laboratories آمریکا) است. این مکمل هم با بهره‌گیری از فناوری رهش پیوسته شاخته شده و گزینه‌ای متفاوت برای کسانی محسوب می‌شود که از عوارض گوارشی ناشی از مکمل‌های معمولی آهن رنج می‌برند.

هر عدد قرص آهن و ویتامین سی برونسون شامل این مواد مهم است:

• فروس فومارات (27 میلی‌گرم آهن خالص):

نوعی آهن که نسبت به فروس سولفات عوارض گوارشی کمتری داشته و برای معده‌های حساس، گزینه‌ای ملایم به شمار می‌رود.

• ویتامین C (100 میلی‌گرم آسکوربیک اسید):

با اسیدی کردن محیط معده، جذب آهن (به ویژه نوع گیاهی آن) را چند برابر افزایش می‌دهد.

• مواد کمکی:

منظور کلسیم دی‌فسفات، منیزیم استئارات، استئاریک اسید و سیلیکون دی‌اکسید است که به رهش تدریجی و پایداری این قرص آهن بدون یبوست در بدن ما کمک می‌کنند.

راهکارهای کاهش یبوست ناشی از مصرف قرص آهن

در صورت تشخیص کمبود آهن، نخستین گام تعیین مقدار مناسب این ماده توسط پزشک است تا هم کمبودهای بدن جبران شوند. پس از آن، نحوه مصرف باید به گونه‌ای باشد که هم بیشترین تاثیر را داشته و هم کمترین تحریک گوارشی را به همراه بیاورد. اما سوال اینجاست که برای رسیدن به این هدف قرص آهن را چه موقع بخوریم؟

هرچند مصرف آهن با معده خالی جذب بالاتری دارد، اما این کار اغلب باعث ناراحتی معده می‌شود. به همین دلیل توصیه می‌شود قرص آهن همراه با غذا خورده شود.  ضمنا اضافه کردن ویتامین C به برنامه مصرف، جذب آهن را افزایش می‌دهد. پس می‌توانید از مکمل‌هایی که خودشان حاوی ویتامین C هستند، استفاده کنید یا قرص آهن را همراه با یک لیوان آب پرتقال بخورید. همچنین:

1. هرگز قرص آهن را همزمان با آنتی‌اسیدها، خوراکی‌های پُرکلسیم یا مکمل‌های کلسیم نخورید، چون این مواد جذب آهن را مختل می‌کنند. فاصله زمانی مناسب بین مصرف آهن و این موارد، دو ساعت پیش یا چهار ساعت پس از آنهاست.
2. توجه داشته باشید که کمبود آهن در چند روز یا چند هفته برطرف نمی‌شود. در بسیاری از موارد، برای پر کردن ذخایر آهن بدن، باید ماه‌ها و حتی تا یک سال یا بیشتر مکمل مصرف کرد.

از یبوست با قرص آهن تا آرامش روده در چند قدم

در نهایت، انتخاب مکمل آهن با فناوری رهش تدریجی، مصرف آن با ویتامین C و رعایت فاصله زمانی با آنتی‌اسیدها و کلسیم، سه راهکار اصلی برای کاهش یبوست ناشی از مصرف قرص آهن هستند. فراموش نکنید که با تشخیص درست پزشک و صبوری در درمان طولانی‌مدت، می‌توان هم کم‌خونی را برطرف کرد و هم از بروز عوارض گوارشی جلوگیری نمود.

سوالات متداول

1. چرا مصرف قرص آهن باعث یبوست می‌شود؟

آهنی که جذب بدن نمی‌شود، باکتری‌های مضر روده بزرگ را تغذیه می‌کند و همین مسئله منجر به بروز یبوست می‌گردد.

2. کدام نوع قرص آهن برای افرادی با معده حساس مناسب‌تر است؟

مکمل‌های دارای فناوری رهش تدریجی (مثل ففول و آیروویت) یا حاوی فروس فومارات (مثل برونسون)، گزینه‌های بهتری برای معده‌های حساس هستند.

3. برای کاهش یبوست ناشی از آهن، قرص را با چه چیزی بخوریم؟

مصرف قرص آهن همراه با غذا و همچنین همراه با ویتامین C (مثل یک لیوان آب پرتقال تازه) جذب را افزایش می‌دهد.