زینک، مادهای معدنی است که مصرف آن فواید بسیاری را برای سلامتی انسان به دنبال دارد. باوجوداین، استفاده بیش از حد آن میتواند عوارض جانبی ناخوشایندی را ایجاد کند. در این مطلب قصد دادیم به بررسی عوارض زینک زیاد در بدن پرداخته و به شما کمک کنیم پیش از اقدام به مصرف آن، اطلاعات کافی در این زمینه کسب نمایید.
مصرف زیاد زینک چه علائمی ایجاد میکند؟
زینک نوعی ماده معدنی بسیار مفید برای انسان است که کمبود آن در بدن میتواند عوارضی را به همراه داشته باشد. با این حال، اگر دوز مصرفی آن از مقادیر توصیه شده فراتر رود، ممکن است مشکلاتی را ایجاد کند که مهمترین آنها با شرح زیر هستند.
آیا زینک باعث تهوع و معده درد میشود؟
مصرف خودسرانه یا بیش از حد زینک ممکن است منجر به بروز مشکلات گوارشی شود. از جمله این مشکلات میتوان به تهوع، استفراغ، درد معده و اسهال اشاره کرد که به دلیل افزایش سطح روی و ویتامینهای موجود در این مکمل رخ میدهد. برای کاهش این مشکلات نیز توصیه میشود در ابتدا از دوزهای پایین شروع به استفاده نموده و سپس دوز آن را به تدریج افزایش دهید.
کاهش جذب سایر مواد معدنی
مصرف زینک با مواد معدنی دیگر نظیر مس و آهن تداخل داشته و روند جذب آنها را تحت تأثیر قرار میدهد. این وضعیت هم منجر به کمبود این مواد معدنی در بدن شده و در بلندمدت ،مشکلاتی مانند کمخونی یا ضعف سیستم ایمنی را ایجاد میکند.
کاهش عملکرد ایمنی بدن
ماده معدنی زینک در تقویت سیستم ایمنی نقش مؤثری دارد، اما مصرف بیش از حد آن میتواند اثر معکوسی بر عملکرد سیستم ایمنی داشته باشد.
عوارض قرص زینک برای مو
مصرف بیش از حد زینک موجب افزایش تولید تستوسترون در بدن شده و همین مسئله منجر به عدم تعادل هورمونی، نازک شدن موها و در نهایت ریزش آنها میشود. بهطورکلی طبق تحقیقات صورت گرفته، دوز بالای زینک در بدن، مراحل آناژن و کاتاژن رشد موها را تحت تأثیر قرار داده و باعث اختلال در روند رشد طبیعی آنها میگردد. در صورتیکه با مشکل ریز مو مواجه هستید توصیه میکنیم مقاله بهترین قرص برای ریزش مو شدید چیست؟ (مقایسه فیتو، هیرتامین و مکملهای داروخانهای) را مطالعه نمایید.
کاهش سطح کلسترول خوب
مصرف مداوم زینک در دوز بالا، باعث کاهش سطح کلسترول خوب یا HDL در بدن میشود. این مسئله هم در درازمدت، خطر ابتلا به بیماریهای قلبی و عروقی را افزایش میدهد.
ایجاد حساسیت
مصرف زینک در برخی افراد با علائمی نظیر خارش، قرمزی پوست یا تورم در گلو همراه بوده و در موارد نادر ممکن است منجر به تنگی نفس شود.
سردرد و سرگیجه
سردرد و سرگیجه از جمله عوارض جانبی مصرف قرص زینک هستند و به دلیل افزایش دوز مصرفی آن بروز میکنند. در واقع این عوارض به دلیل وجود ترکیباتی چون ویتامین C و ویتامینهای گروه B در فرمولاسیون قرص زینک ایجاد شده و تا حدودی با کاهش دوز مصرفی یا تغییر در زمان مصرف، کاهش مییابند.
عوارض قرص زینک در خانمها
معمولا بانوان به ویژه در دوران بارداری یا شیردهی، به دلیل مصرف هم زمان مکملهایی نظیر آهن، کلسیم و ویتامین D، در معرض دریافت مواد معدنی چندگانه قرار میگیرند. در این حالت، مصرف بیش از حد مکمل زینک هم بدون توجه به سایر مکملهای مصرفی، احتمال تداخل در جذب مواد معدنی را افزایش داده و با عوارضی همچون بینظمی در قاعدگی یا حالت تهوع شدید، همراه است.
البته باید به این مسئله توجه نمایید که مصرف صحیح و متعادل زینک برای بانوان بسیار سودمند است؛ مثلا در کاهش سندرم پیش از قاعدگی تاثیر داشته و ترشح هورمون پروژسترون را تنظیم میکند. همچنین استفاده از آن در فاصله زمانی یک تا چهار روز قبل از شروع قاعدگی، باعث کاهش دردهای مرتبط با این دوران میشود.
بیشتر بخوانید: بهترین مولتی ویتامین برای زنان: راهنمای جامع علمی برای انتخاب هوشمندانه
عوارض قرص زینک برای مردان
مردانی که به منظور تقویت اسپرم، بدنسازی، مقابله با ریزش مو یا افزایش انرژی از مکملهای حاوی زینک استفاده میکنند، دچار مشکلاتی نظیر تهوع، اسهال، دلدرد و اختلال در جذب مس میشوند.
عوارض زینک زیاد در بدن کودکان
مصرف قرص زینک در کودکان باعث رشد جسمی و ذهنی آنها میشود؛ اما استفاده بیش از حد این مکمل معدنی، منجر به بلوغ زودرس، مسمومیت، مشکلات گوارشی، بروز علائمی شبیه آنفولانزا و کاهش اثر بخشی برخی آنتیبیوتیکها میگردد.
چگونه عوارض زینک را کمتر کنیم؟
بهطورکلی بهترین راهکار برای پیشگیری از عوارض ناشی از قرص زینک و دیگر مکملهای روی، استفاده از آنها مطابق با دستور پزشک است. در ضمن باید بدانید که معمولا عوارض قرص زینک، در نتیجه مصرف نادرست یا بیش از حد آن بروز میکنند؛ بنابراین رعایت دوز مصرفی دارو از اهمیت بالایی برخوردار است. مقدار مجاز مصرف این مکمل هم برابر با ۴۰ میلیگرم در روز است؛ اما در صورتی که فردی دچار کمبود این ماده معدنی باشد، میتواند با تشخیص پزشک بیشتر از این مقدار استفاده کند.
دوز موردنیاز بدن به زینک در سنین مختلف چقدر است؟
در جدول زیر دوز مصرفی موردنیاز بدن به مکمل زینک، در سنین مختلف آورده شده است:
| محدوده سنی | دوز مصرفی در زنان | دوز مصرفی در مردان |
| تولد تا ۶ ماهگی | ۲ میلیگرم | ۲ میلیگرم |
| ۷ تا ۱۲ ماهگی | ۳ میلیگرم | ۳ میلیگرم |
| ۱ تا ۳ سالگی | ۳ میلیگرم | ۳ میلیگرم |
| ۴ تا ۸ سالگی | ۵ میلیگرم | ۵ میلیگرم |
| ۹ تا ۱۳ سالگی | ۸ میلیگرم | ۸ میلیگرم |
| ۱۴ تا ۱۸ سالگی | ۹ میلیگرم؛ در دوران بارداری ۱۲ میلیگرم؛ در دوران شیردهی ۱۳ میلیگرم |
۱۱ میلیگرم |
| بالای ۱۹ سالگی | ۸ میلیگرم؛ در دوران بارداری ۱۱ میلیگرم؛ در دوران شیردهی ۱۲ میلیگرم |
۱۱ میلیگرم |
بهترین زمان مصرف زینک برای کاهش عوارض
بهترین راه برای تأمین زینک مورد نیاز بدن، استفاده از منابع غذایی غنی از این ماده معدنی است. اما در صورتی که فرد سن بالایی داشته باشد یا به دلایل مختلفی قادر به جذب کافی این ماده معدنی نباشد، میتواند از مکملهای زینک استفاده کند. در این حالت باید پس از تعیین دوز مصرفی توسط پزشک، این مکمل را حداقل یک ساعت قبل یا دو ساعت بعد از غذا میل نمایید.
نکات مهم در مصرف زینک
قبل از شروع مصرف قرص زینک، مطالعه دقیق بروشور موجود در جعبه دارو بسیار حائز اهمیت است. چون در این بروشور، اطلاعات مفیدی درباره نحوه مصرف و عوارض احتمالی دارو درج گردیده که باید در نظر گرفته شوند. در ضمن همواره باید سعی کنید که دوز داروی خود را به طور منظم و در زمانهای مشخصی از روز مصرف نمایید و از دو برابر کردن مقدار آن در یک نوبت به شدت خودداری کنید.
در صورت فراموشی مصرف دارو هم باید به محض یادآوری، آن را میل کنید. اما توصیه میشود که اگر زمان نوبت بعدی نزدیک است، از مصرف نوبت فراموش شده صرفنظر نموده و به جای آن، نوبت بعدی را در زمان مقرر مصرف کنید. در نهایت تاکید میشود که از تجویز دارو به افرادی که علائمی مشابه شما دارند، خودداری کنید. زیرا نیازهای هر فرد متفاوت بوده و دوز مصرفی باید با تشخیص پزشک تعیین گردد.
تداخلات دارویی قرص زینک
مصرف همزمان برخی از داروها با مکمل زینک، منجر به بروز عوارض جانبی شده یا تأثیر داروها را در بدن تغییر میدهد. بنابراین در صورت نیاز به مصرف قرص زینک، بهتر است از ترکیب آن با داروهای زیر خودداری کنید:
- داروی بالوکساویر برای درمان آنفولانزا
- داروی سدیم کلسیم ادتات برای درمان مسمومیت با سرب
- داروی الترومبوپگ برای درمان اختلالات خاص خونی
- داروهای مکمل آهن
- آنتیبیوتیکهای کینولون مانند موکسی فلوکساسین و نورفلوکساسین
- آنتیبیوتیکهای تتراسایکلین مانند داکسیسیلین و مینوسیکلین
بیشتر بدانید: لیست جامع رایجترین تداخلات دارویی؛ کدام تداخلات کشنده است؟
موارد مصرف زینک؛ زینک برای چه چیزی مفید است؟
زینک یا روی یک عنصر معدنی حیاتی است که مصرف آن فواید بسیاری دارد. بهطورمثال این ماده معدنی در درمان و پیشگیری از اسهال حاد در کودکان مؤثر بوده و استفاده از آن، منجر به بهبود زخمها و لکهای پوستی میشود. تقویت سیستم ایمنی بدن، درمان سرماخوردگی و عفونتهای گوش از دیگر کاربردهای زینک به شمار میآیند. علاوه بر آن، زینک میتواند در جلوگیری از عفونتهای دستگاه تنفسی هم مؤثر باشد. از دیگر کاربردهای زینک میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- افزایش قد در سنین رشد
- کمک به رشد سریعتر موها
- تقویت حافظه و بهبود فرایند یادگیری
- کاهش خطر ابتلا به بیماریهای مزمن
- جلوگیری از تخریب ماکولای وابسته به سن یا ابتلا به بیماریهای چشمی
- موثر در افزایش تعداد اسپرمها و درمان ناباروری مردان
- بهبود علائم اختلال بیش فعالی و نقص توجه
- جلوگیری از پوکی استخوان و موثر در درمان ذاتالریه
چه کسانی نباید زینک مصرف کنند؟
افرادی که دارای شرایط خاص زیر هستند، باید قبل از مصرف هر نوع مکمل زینک با پزشک یا کارشناس تغذیه مشورت نمایند:
- حساسیت به زینک
- بیماران کبدی با شدت بالا
- مبتلایان به بیماری کلیوی مزمن
- خانمهای باردار و مادران شیرده
- افراد مبتلا به زخم معده یا اختلالات جذب مواد مغذی
بهترین نوع زینک با کمترین عوارض چیست؟
پس از آشنایی با دوزهای استاندارد روزانه مصرف زینک و عوارض احتمالی آن، باید مکملی را انتخاب نمایید که مناسب شرایط بدنی شما باشد. چون در حال حاضر مکمل زینک در اشکال و دوزهای مختلفی تولید میشود تا بتواند به خوبی پاسخگوی نیازهای متفاوت افراد از کودکان تا بزرگسال باشد. در ادامه، برخی از معتبرترین محصولات موجود در بازار را معرفی خواهیم کرد تا بتوانید از میان آنها بهترین انتخاب را داشته باشید:
قرص یونی زینک ابیان دارو
قرص یونی زینک ابیان دارو یک مکمل حاوی زینک، ویتامینهای گروه B و برخی ریزمغذیهای ضروری است که به حفظ سلامت پوست، مو و ناخن کمک میکند. این مکمل با تأمین روی مورد نیاز بدن، در تقویت سیستم ایمنی، کاهش ریزش مو ناشی از کمبود زینک و بهبود سلامت عمومی نقش دارد و برای بزرگسالان و نوجوانان گزینه مناسبی است.
قرص روکشدار سیستین B6 زینک دانا
قرص روکشدار سیستین B6 زینک دانا با ترکیب ال-سیستین، ویتامین B6 و زینک، مکملی تخصصی برای کمک به کاهش ریزش مو و تقویت رشد مو و استحکام ناخنها است. این فرآورده با تأمین مواد مغذی مؤثر در ساخت کراتین، به حفظ سلامت فولیکولهای مو کمک کرده و در افرادی که ریزش مو ناشی از کمبود ریزمغذیها دارند، میتواند انتخاب مناسبی باشد.
شربت لیکو زینک ابیان فارمد
شربت لیکو زینک ابیان فارمد مکملی مناسب برای کودکان و نوجوانان است که با تأمین زینک مورد نیاز بدن، به رشد طبیعی، تقویت سیستم ایمنی و افزایش اشتها کمک میکند. این شربت علاوه بر زینک، حاوی ویتامینهای مورد نیاز بدن بوده و با طعم مطلوب، مصرف آن برای کودکان آسانتر است.
شربت نئوزینک الحاوی
شربت نئوزینک الحاوی یک مکمل حاوی زینک و ویتامینهای ضروری است که برای کمک به رشد و تکامل کودکان، تقویت سیستم ایمنی و پیشگیری از کمبود روی استفاده میشود. این شربت همچنین میتواند در بهبود اشتها و حفظ سلامت پوست، مو و ناخن مؤثر باشد و برای کودکانی که دریافت زینک کافی از رژیم غذایی ندارند، گزینه مناسبی به شمار میرود.
لزوم مراجعه به پزشک
عوارض ناشی از مصرف قرص زینک معمولاً زمانی بروز میکند که این مکمل خارج از دوز تعیین شده و بدون تجویز پزشک مصرف شود. بنابراین توصیه میشود با مشاهده هرگونه علائم کمبود این مکمل، به پزشک متخصص مراجعه نموده تا دوز مصرفی آن را برای شما تعیین کند.
سوالات متداول
آیا قرص زینک باعث چاقی میشود؟
قرص زینک اگر در مقادیر مناسب مصرف شود، برای بدن مفید است و باعث اضافه وزن نمیشود. اما مصرف طولانی مدت برخی از انواع آن ممکن است باعث افزایش اشتها و در نتیجه اضافه وزن شود.
تداخل دارویی زینک با آهن و کلسیم چیست؟
اگر این مکملها نزدیک به هم یا همزمان مصرف شوند، تأثیر آنها در بدن کاهش مییابد.
آیا زینک باعث جوش یا ریزش مو میشود؟
مصرف زینک در بهبود مشکلات پوستی نظیر قرمزی، تحریک و التهاب ناشی از جوشها یا درماتیت سبورئیک نقش بهسزایی دارد؛ اما استفاده بیش از حد آن میتواند باعث بروز اختلالاتی در این زمینه شود. از طرفی همانطور که اشاره شد، مصرف بیش از حد زینک منجر به کمبود آهن در بدن شده و همین مسئله ارتباط مستقیمی با ریزش مو دارد.
