کبد چرب نوعی اختلال متابولیک است که امروزه به دلیل تغییر سبک زندگی افراد، کاهش تحرک بدنی یا مصرف غذاهای چرب، شیوع بسیاری پیدا کرده است. شاید در نگاه اول این بیماری کم اهمیت به نظر برسد اما بیتوجهی به آن میتواند زمینهساز مشکلات مختلفی از خستگی و اختلال در گوارش تا ابتلاء به مشکلات حادتری در بدن شود. بر همین اساس قصد داریم در این مقاله به بررسی علائم کبد چرب پرداخته و در خصوص عوارض ناشی از این بیماری، توضیحاتی را ارائه نماییم.
بیماری کبد چرب
کبد چرب یا استائوز کبدی نوعی بیماری خاموش است که فرد مبتلا به آن تا سالها متوجه وجود بیماری نمیشود. اما پیشرفت آن میتواند منجر به بروز مشکلات جدیدی شود. به همین دلیل همواره پزشکان توصیه میکنند که برای جلوگیری از عوارض ناشی از این بیماری، افراد در طول سال حداکثر دو نوبت آزمایش خون بدهند تا از وجود احتمال ابتلاء به کبد چرب مطلع شوند.
دلیل ابتلاء به بیماری کبد چرب
کبد یکی از اندامهای حیاتی بدن بوده و وظیفه آن متابولیسم مواد و سلولهای بدن است. به همین دلیل به طور طبیعی مقدار چربی در بافت آن وجود دارد. اما اگر این مقدار از حالت طبیعی یعنی ۵ الی ۱۰ درصد وزن کلی کبد بیشتر شود، فرد به بیماری کبد چرب مبتلا خواهد شد. از اینرو این مشکل میتواند در تمامی سنین رخ دهد. هرچند این بیماری مشکلات حادی را برای فرد ایجاد نمیکند اما چون علائم آن شبیه به هپاتیت ب است، باید در صورت بروز علائم آن، به دقت و تحت نظر پزشک متخصص، بررسی شود.
انواع کبد چرب
کبد چرب که یکی از انواع بیماریهای مربوط به این عضو حساس بدن است به دلایل مختلفی بروز میکند و به انواع زیر تقسیم میگردد.
کبد چرب الکلی
کبد چرب الکلی نوعی بیماری است که در صورت استفاده مداوم مشروبات الکلی بروز میکند. البته اگر بخواهیم دقیقتر این نوع بیماری را بررسی کنیم، باید بدانید که کبد چرب الکلی به سه دسته زیر با ویژگیهای مختص به خود تقسیم میشود:
- کبد چرب الکلی ساده
این مدل کبد چرب الکلی بدون اینکه آسیبی به بافت کبد بزند یا التهابی در آن ایجاد کند، به وجود میآید و اگر مصرف الکل متوقف شود نیز از بین میرود.
- هپاتیت الکلی
ابتلا به این نوع از بیماری کبد چرب الکلی با علائمی مانند درد شکم، زردی پوست و کاهش اشتها همراه است. در ضمن به سلولهای کبدی آسیب میزند و از حالت خفیف تا حالت شدید هم بروز میکند.
- فیبروز یا سیروز کبدی
افرادی که به مصرف بیش از حد مشروبات الکلی عادت دارند و در صورت ابتلا به کبد چرب هم این عادت را تکرار نمیکنند، قطعا با عوارض جدیتری مانند تجمع بافت زخمی در کبد یا نقص شدید عملکرد این عضو حساس بدن مواجه خواهند شد. در نهایت این مسئله میتواند منجر به بروز مشکلات حادتری مانند نارسایی کبدی یا سرطان کبد شود.
کبد چرب غیر الکلی
این نوع بیماری کبد چرب، بیشتر در افراد کم تحرک یا کسانی که دارای اضافه وزن هستند رخ میدهد. به همین دلیل اغلب با تغییر سبک زندگی افراد و مصرف مواد معدنی ضروری بدن مانند امگا3، قابل پیشگیری و درمان است. البته افراد مبتلا به این نوع بیماری، بیشتر از دیگران در معرض ابتلاء به سایر بیماریهای کبدی، بیماریهای کلیوی، دیابت و فشار خون بالا قرار دارند. به همین دلیل توصیه میشود در صورت ابتلاء به کبد چرب غیر الکلی، فورا نسبت به درمان آن، اقدام نمایید. در نهایت پیشنهاد میشود مقاله فواید قرص امگا ۳ چیست؟ چه کسانی نباید امگا ۳ بخورند؟ را نیز مطالعه نمایید.
انواع گریدهای کبد چرب
بیماری کبد چرب دارای گریدهای مختلفی است که هر کدام با علائم متفاوتی بروز میکنند. بنابراین شناخت هرکدام از آنها، برای تشخیص بیماری و اقدام به درمان، از اهمیت بالایی برخوردار خواهد بود. در ادامه به توضیح هر یک از گریدهای کبد چرب خواهیم پرداخت.
کبد چرب گرید ۱
گرد یک یا کبد چرب ساده معمولاً علامت خاصی ندارد و به دلیل چربیهای اضافی که در داخل کبد تجمع پیدا میکنند، ایجاد میشود. بنابراین با تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی مناسب میتوان آن را درمان کرد. چراکه هنوز کبد فرصت بازسازی و ترمیم را دارد. لازم به ذکر است که ابتلا به کبد چرب گرید ۱ میتواند با عواملی مانند احساس خستگی شدید، کاهش تمرکز و افزایش آنزیمهای کبدی در آزمایش خون همراه باشد.
کبد چرب گرید ۲
کبد چرب گرید ۲ که با نام استئوهپاتیت شناخته میشود، با علائمی مانند سردرد یا درد شکم بروز میکند. علاوه بر آن، افراد مبتلا به این گرید، معمولا دچار حالت تهوع، تب، مشکلات گوارشی، تغییری در رنگ پوست و خستگی مزمن میشوند. در ضمن مقاومت به انسولین و افزایش ریسک ابتلا به دیابت نیز از دیگر علائم بیماری کبد چرب گرید ۲ به شمار میروند. افزون بر آن در این گرید، بافت کبد دچار آسیب بیشتری میشود.
کبد چرب گرید ۳
کبد ۳ یا فیبروز کبدی که به دلیل آسیب به بافتهای کبدی ایجاد میشود با علائمی مانند تورم شکم، سردرد، کاهش وزن ناخواسته، مشکلات پوستی و کوفتگی بدن همراه است. به همین دلیل باید در هنگام ابتدا به آن، به پزشک مراجعه کرده تا فورا اقدامات لازم برای درمان این نوع کبد چرب، انجام پذیرد. در جدول زیر به بررسی انواع گریدهای کبد چرب پرداخته شده است:
| انواع گریدهای کبد چرب
|
علائم | دلایل |
| گرید 1 | احساس خستگی شدید، کاهش تمرکز، افزایش آنزیمهای کبدی در آزمایش خون | تجمع چربیهای اضافی در داخل کبد |
| گرید 2 | سردرد، درد شکمی، حالت تهوع، تب، مشکلات گوارشی، تغییری در رنگ پوست، خستگی مزمن | مقاومت به انسولین، ریسک ابتلا به دیابت، آسیب به بافت کبد |
| گرید 3 | درد و تورم شکم، سردرد، کاهش وزن ناخواسته، مشکلات پوستی، کوفتگی بدن | آسیب به بافتهای کبدی، ایجاد زخمهای کبدی |
بیشتر بخوانید: انسداد مجاری صفراوی؛ علائم، نحوه تشخیص، پیشگیری و درمان با محصولات طبیعی
مهمترین علائم کبد چرب
بیماری کبد چرب یک بیماری خاموش است اما در مراحل پیشرفته با علائمی مشخص همراه است. هرچند این علائم با توجه به نوع کبد چرب، گرید آن، شرایط سنی، جنسیت یا ابتلا به بیماریهای زمینهای متفاوت است اما بهطورکلی علائم مشخصی دارد که در ادامه به توضیح آنها خواهیم پرداخت.
احساس ناراحتی و درد در شکم
کسانی که به بیماری کبد چرب مبتلا هستند، معمولاً در سمت راست و قسمت بالای شکم یا زیر دندهها، احساس درد میکنند. به ویژه زمانی که غذای سنگینی خورده یا در حال استراحت هستند.
خستگی و ضعف
یکی دیگر از علائم کبد چرب، خستگی مداوم و ضعف عمومی بدن است. این مسئله هم به این دلیل بروز میکند که عملکرد کبد دچار اختلال شده و مراحل سم زدایی و تامین انرژی بدن با مشکل روبرو میشود.
احساس گیجی و فراموشی
در مراحل پیشرفته بیماری، بدن با عدم توانایی دفع سموم مانند آمونیاک مواجه میشود. در نتیجه این سموم وارد جریان خون شده و پس از رسیدن به مغز، باعث اختلال در عملکرد آن میشوند. در نهایت بدن با وضعیتی به نام آنسفالوپاتی کبدی مواجه خواهد شد. عدم تمرکز، مشکل در خوابیدن، فراموشی، تغییرات رفتاری و لرزش دست از جمله مشکلاتی هستند که به دلیل وجود سموم در جریان خون یا اختلال در عملکرد مغز ایجاد میشوند.
بزرگ شدن کبد و تورم شکم
یکی دیگر از علائم بیماری کبد چرب، بزرگ شدن آن، به دلیل تجمع بیش از اندازه تودههای چربی و التهاب این عضو حیاتی بدن محسوب میشود. از نشانههای بروز این مشکل نیز درد شکمی، احساس پر بودن معده، درد در زمان لمس کردن اطراف ناحیه کبد، احساس برجسته شدن رگهای شکمی یا ناف به شمار میروند.
بزرگ شدن طحال از علائم خطرناک کبد چرب
به دلیل بزرگ شدن کبد در مراحل پیشرفته بیماری، رگهای خونی کبد مسدود شده و همین مسئله باعث فشار خون پورتال میشود. در نهایت این وضعیت منجر به بزرگ شدن طحال شده و با علائمی مانند درد در قسمت فوقانی شکم یا سمت چپ شکم، خستگی مداوم و احساس سیری بروز میکند.
مدفوع کمرنگ
با توجه به اینکه ابتلا به بیماری کبد چرب باعث کاهش تولید صفرا و انسداد مجازی صفراوی میشود، ممکن است رنگ مدفوع خاکستری رنگ یا سفید شود.
تیره شدن رنگ ادرار
یکی دیگر از علائم ابتلا به بیماری کبد چرپ که به دلیل افزایش سطح بیلی روبین در خون بروز میکند، تیره شدن رنگ ادرار است.
کبودی بدن
کبود شدن بدن و خونریزیهای طولانی نیز از دیگر علائم ابتلاء به کبد چرب هستند و معمولا به دلیل کاهش سطح تولید فاکتورهای انعقادی در خون و پروتئینهای ضروری به وجود میآیند.
از بین رفتن تعادل هورمونیهای بدن
کبد نقش بسیار حیاتی در تنظیم هورمونهای بدن مانند انسولین و استروژن دارد. اما ابتلا به بیماری کبد چرب باعث برهم خوردن تعادل هورمونها شده و اختلالاتی را در بدن به وجود میآورد. به عنوان نمونه میتوان به اختلال بینظمی قاعدگی و تشدید سندروم تخمدان پلی کیستیک در بانوان اشاره کرد. همچنین این مشکل میتواند منجر به اختلالات هورمونی در آقایان و کاهش میل جنسی یا کاهش تراکم عضلات در آنها شود. بزرگ شدن سینهها در مردان نیز یکی دیگر از علائم شناخته شده کبد چرب بوده که به دلیل اختلالات هورمونی بروز میکند. هر چند این بیماری که با نام ژنیکوماستی شناخته میشود، خطری برای سلامتی افراد ندارد اما با علائمی مانند درد شکم، احساس خستگی و زردی پوست یا چشم همراه است.
خارش بدن از علائم بیماری کبد چرب و صفرا
یکی دیگر از علائم کبد چرب که افراد کمتری از آن مطلع هستند خارش بدن است. این مشکل به دلیل تجمع نمکهای صفراوی در خون بروز میکند و اغلب در مراحل پیشرفته بیماری رخ میدهد.
ظاهر شدن جوشهای قرمز در سطح بدن
ظاهر شدن جوشهای قرمز در قسمتهای مختلف بدن مثل کمر، سینه، بازو و دستها از دیگر علائم ابتلا به بیماری کبد چرب هستند.
تغییر رنگ کف دست از علائم کبد چرب
افراد مبتلا به بیماری کبد چرب، در مراحل پیشرفته با مشکلاتی مانند قرمزی غیر عادی کف دست مواجه خواهند شد. در واقع این مشکل به دلیل افزایش سطح استروژن در بدن و گشاد شدن عروق خونی کف دست رخ میدهد. بروز رگهای خونی خوشهای بر روی سطح پوست که به دلیل افزایش فشار در رگ منتقل کننده خون از دستگاه گوارش به کبد رخ میدهد هم از دیگر علائم بروز ابتلا به این بیماری محسوب میشود.
تورم پاها
یکی دیگر از مهمترین علائمی که در ابتلا به بیماری کبد چرب مشاهده میشود، تورم پاها به ویژه در ناحیه مچ پا است. این تورم میتواند با درد پا همراه باشد و با علائمی مانند کشیدگی پوست و فرورفتگی موقت در هنگام فشار دادن سطح پا بروز کند.
عوامل موثر بر افزایش خطر ابتلا به کبد چرب
عوامل مختلفی خطر ابتلا به عارضه کبد چرب را افزایش میدهد که در ادامه به مهمترین آنها اشاره خواهیم کرد.
سابقه ابتلا به برخی از بیماریها
ابتلا به برخی از بیماریها، درصد مبتلا شدن به عارضه کبد چرب را افزایش میدهد. هپاتیت C، دیابت نوع دوم یا مشکلاتی مانند سندروم متابولیک، نمونهای از این نوع بیماریها هستند.
اضافه وزن
یکی از مهمترین دلایل ابتدا به بیماری کبد چرب اضافه وزن و کم تحرکی است. این مسئله هم به دلیل افزایش سطح کلسترول و تریگلیسیرید افراد مبتلا به چاقی رخ میدهد.
استفاده از برخی داروها
معمولا مصرف برخی از داروها مانند متوترکسات، آمیودارون یا تاموکسیفن، خطر ابتلا به بیماری کبد چرب را افزایش میدهد. افرادی که به واسطه فعالیتهای روزانه خود در معرض سموم خاصی قرار دارند هم بیشتر به این بیماری مبتلا میشوند.
ابتلا به بیماری سندروم تخمدان پلیستیک
بانوانی که به سندروم تنبلی تخمدان مبتلا هستند بیشتر از سایرین در معرض ابتلا به بیماری کبد چرب قرار دارند. به همین دلیل توصیه میشود به سبک زندگی و رژیم غذایی خود توجه ویژهای داشته باشند تا دچار این عارضه و بیماریهای کبدی نشوند.
بارداری
کبد چرب حاد، از جمله مشکلات رایجی است که در زنان باردار مشاهده میشود و میتواند وضعیت خطرناکی را برای مادر و جنین ایجاد کند.
سابقه ژنتیکی
طبق تحقیقات انجام شده بیماری کبد چرب میتواند به دلیل عوامل ژنتیکی و وراثت نیز ایجاد شود. یعنی احتمال مبتلا شدن کسانی که در نزدیکان خود، سابقه ابتلا به این بیماری وجود دارد بیشتر از سایر افراد است.
رژیم غذایی نامناسب
از دیگر دلایل بروز ابتلا به بیماری کبد چرب، رژیم غذایی نامناسب و مصرف مواد غذایی بیارزشی است که حاوی مقدار زیادی چربیهای اشباع شده هستند. بهطورکلی مصرف بیش از اندازه کربوهیدراتها و عدم استفاده از فیبر و سبزیجات، منجر به تجمع چربیها در کبد و ابتلا به این بیماری میشود.
روشهای تشخیص بیماری کبد
برای تشخیص بیماری کبد چرب، معمولا پزشک متخصص مراحل و روشهای زیر را انجام میدهد.
معاینات بدنی
در ابتدا پزشک با لمس شکم یا فشار دادن ناحیه اطراف کبد نسبت به بررسی اندازه کبد و میزان بزرگ شدن آن معایناتی را انجام میدهد.
آزمایش
یکی از بهترین روشها برای تشخیص بیماری کبد چرب، انجام آزمایش خون و بررسی میزان آنزیمهای کبدی است. در این حالت پزشک با مشاهده افزایش آنزیمهای کبدی، برای بررسی میزان آسیب به کبد و شناسایی علت التهاب، آزمایشهای دیگری را تجویز میکند.
تصویربرداری
تصویربرداری و سونوگرافی از کبد، روشی دیگر برای بررسی میزان چربی اضافه در کبد و تشخیص مشکلات کبدی است. تصویربرداری که یکی از متداولترین راهکارها برای تشخیص بیماریهای کبدی به شمار میرود به روشهای مختلفی همچون معاینه سونوگرافی، سی تی اسکن یا اسکن MRI انجام میشود.
بیوسی کبد
برای تشخیص دقیقتر بیماری کبد به ویژه در مراحل پیشرفت آن، روش بیوسی از کبد تجویز میشود. در این روش پزشک یک سوزن را وارد کبد کرده و تکهای از بافت آن را برای معاینه و انجام آزمایشات دقیقتر برمیدارد.
درمان کبد چرب چیست؟
بهطورکلی درمان قطعی برای کبد چرب وجود ندارد اما میتوان آن را کنترل کرد و مانع از پیشرفت بیماری و ابتلا به بیماریهای حادتری مانند استئاتوهپاتیت غیرالکلی، سیروز کبدی یا سرطان کبد شد. برای این منظور هم پزشکان در گام اول با تجویز داروهای مخصوص مانند لیورگل یا لیو و توصیه به تغییر سبک زندگی مانند ورزش کردن، خوردن غذاهای سالم، عدم مصرف مشروبات الکلی و غذاهای چرب، از پیشرفت بیماری و ابتلا به مشکلات حادتر جلوگیری میکنند.
سوالات متداول
- آیا ورم بدن یکی از علائم بیماری کبد چرب است؟
این مشکل میتواند به دلیل ابتلا بیماریهای مختلفی رخ بدهد. اما یکی از نشانههای کبد چرب نیز محسوب میشود. به همین دلیل در هنگام مشاهده باید فوراً به پزشک متخصص مراجعه نمایید.
- آیا ابتلا به کبد چرب، احتمال پیوند کبد را افزایش میدهد؟
زمانیکه این بیماری پیشرفت کند و به بالاترین سطح خود برسد، احتمال اینکه به دلیل زخمهای ایجاد شده عملکرد کبد مختل شود، وجود دارد. همین مسئله در نهایت میتواند احتمال پیوند کبد را افزایش دهد.
- آیا بیماری کبد چرب با درد در ناحیه شکم همراه است؟
سطوح و گریدهای مختلف بیماری کبد چرب با علائم مختلفی همراه هستند؛ اما امکان بروز درد در تمام سطوح آن، به ویژه در زمان پیشرفت بیماری وجود دارد.
