برای درمان کم خونی چه بخوریم

آیا هر روز احساس خستگی مفرط، بی‌حوصلگی و ضعف می‌کنید؟ شاید رنگ‌پریدگی و سردردهای بی‌دلیل به بخشی از زندگی روزمره‌تان تبدیل شده باشد. اگر مطمئن هستید که این علائم، کم‌خونی یا آنمی (Anemia) را نشان می‌دهند، حتما به این سوال هم فکر می‌کنید که برای درمان کم خونی چه مواد غذایی بخوریم؟

مقدار آهن مورد نیاز برای افزایش هموگلوبین (روزانه)

مقدار آهنی که هر فرد باید روزانه دریافت کند تا سطح هموگلوبین بدن خود را بالا ببرد، برای همه یکسان نیست. این میزان به عواملی مثل جنس، سن، باردار بودن و وضعیت سلامت عمومی بستگی دارد. افزون بر این، کسانی که دچار فقر آهن یا کم‌خونی هستند به آهن بیشتری نسبت به دیگران نیاز دارند.

اما به طور میانگین، میزان پیشنهادی مصرف روزانه آهن برای افراد بزرگسال عبارت است از:

فراموش نکنید که زنان در دوره‌هایی خاص مانند بارداری و پریود به آهن بیشتری نیاز دارند. در دوران عادت ماهانه به علت از دست دادن خون و در دوران بارداری به خاطر رشد کودک در رحم و پیشگیری از کم‌خونی مرتبط با این دوره باید توجه ویژه‌ای به این مسئله داشته باشید.

درمان کم خونی با صرف صبحانه مقوی

یکی از موثرترین رویکردهای تغذیه‌ای برای مقابله با کم‌خونی، خوردن نخستین وعده روز است. خواص صبحانه در بهبود کم‌خونی عبارتند از تامین سوخت اولیه بدن، پیشگیری از کاهش قند خون و دریافت آهن مورد نیاز. اما بهترین وعده صبحگاهی برای کسانی که با فقر آهن روبه‌رو هستند شامل چه مواردی است؟

1. غلات تقویت‌شده با آهن:

غلاتی که برای وعده صبحانه با مواد دارای آهن غنی شده‌اند (مثل غلات سبوس‌دار)، گزینه‌ای بسیار مناسب برای آغاز روز به شمار می‌روند. می‌توان انواع ماده‌ غذایی سرشار از آهن برای پیشگیری از کم‌خونی در این گروه را همراه با شیر بادام و میوه تازه نوش جان کرد.

2. تخم‌مرغ و سبزی‌ها:

تخم‌مرغ سرشار از پروتئین و آهن است و افزودن سبزیجاتی مانند اسفناج یا کلم به آن هم مقدار آهنی را که بدن جذب می‌کند، بیشتر خواهد کرد.

3. عدسی و نان سنگک:

عدسی یک منبع گیاهی ارزشمند و سرشار از آهن محسوب می‌شود. مصرف عدسی به همراه نان سنگک در آغاز روز، انتخابی فوق‌العاده خواهد بود.

4. ارده و شیره انگور:

هر دوی این خوراکی‌ها آهن فراوانی دارند و ترکیب آن‌ها، یک صبحانه سنتی و نیروبخش برای افراد است که دچار کم‌خونی شده‌اند.

بیشتر بدانید: علائم کم خونی شدید در زنان و خطرات پشت گوش انداختن آن

 بهترین نوشیدنی‌ها برای کم خونی

انار

انار سرشار از آهن و انواع ویتامین مانند A، C و E است که همگی در پیشگیری و بهبود کم‌خونی نقشی کلیدی دارند. همچنین ویتامین C یا همان اسید  ASCORBIC موجود در انار جذب آهن توسط بدن را بیشتر می‌کند. به همین خاطر نوشیدن یک لیوان آب انار خام و تازه هر روز به میزان چشمگیری مقدار هموگلوبین خون را افزایش می‌دهد.

آب اناری که در خانه تهیه شود هم برای بچه‌ها نوشیدنی‌ای مغذی و سالم به حساب می‌آید. مصرف این بهترین آبمیوه‌ برای کم‌خونی در پایین آوردن فشار خون، تقویت عملکرد قلب و عروق و ارتقای دستگاه دفاعی بدن نیز تاثیر زیادی دارد.

آب چغندر

آب چغندر هم یکی از موثرترین گزینه‌ها برای مقابله با فقر آهن به شمار می‌رود، چون سرشار از ترکیبات مغذی کلیدی مانند فولات، منگنز و پتاسیم است که در کنار آهن و ویتامین C توانایی گلبول‌های قرمز را برای جذب اکسیژن افزایش می‌دهند.

خوب است بدانید که در هر 100 گرم چغندر، 0.8 میلی‌گرم آهن وجود دارد و دارای فیبرهای خوراکی سودمندی است که به بهتر شدن روند گوارش کمک شایانی خواهند کرد. این فیبرها همچنین جذب آهن در بدن فرد را هم تسهیل می‌کنند.

آب اسفناج

سبزی اسفناج از جمله غنی‌ترین خوراکی‌ها از نظر آهن، فولات و ویتامین C به شمار می‌رود و به گونه‌ای هماهنگ تمامی مسیرهای اصلی ساخت خون را در بدن تقویت می‌نماید. افزون بر این، رنگدانه کلروفیل موجود در اسفناج بسیار مورد توجه قرار می‌گیرد، چون ساختار آن به هموگلوبین شباهت دارد و به صورت غیرمستقیم به بهتر شدن حمل اکسیژن و فرایند خون‌سازی یاری می‌رساند.

مواد معدنی همچون منیزیم و ترکیبات آنتی‌اکسیدان در اسفناج، با کم کردن التهاب و بهینه‌سازی متابولیسم بدن، بستر مناسبی را برای جذب هرچه بهتر آهن و رفع کم‌خونی فراهم می‌آورند. به همین دلیل، آب اسفناج و اسموتی‌هایی که با آن درست می‌شوند نه تنها یک نوشیدنی سودمند در برابر کم‌خونی به حساب می‌آیند، بلکه می‌توانند به طور غیرمستقیم نشانه‌های آزاردهنده خونریزی شدید دوران قاعدگی را نیز تا حدی کم کنند.

نوشیدنی خرما با شیر

در بسیاری از نقاط جهان، ترکیب شیر و خرما را یک نوشیدنی نیروبخش و خون‌ساز می‌دانند. چون مقدار مشخصی آهن، اسید فولیک، ویتامین‌های A و C و برخی املاح دیگر را دارد و به رفع کم‌خونی و احساس سستی و ناتوانی کمک زیادی خواهد کرد. با این همه، نباید فراموش کرد که کلسیم موجود در شیر می‌تواند جذب آهن در روده را پایین بیاورد.

بنابراین اگر از این نوشیدنی برای درمان خانگی کم خونی استفاده می‌کنید، بهتر است آن را به عنوان یک خوراکی مناسب میان وعده و دست‌کم حدود 1 الی 2 ساعت پیش یا پس از مصرف مکمل آهن یا وعده‌های غذایی سرشار از آهن بنوشید.

برای درمان کم خونی شام و ناهار چی بخوریم؟

مسئله درمان کم خونی با تغذیه معمولا زمان صرف ناهار و شام هم بسیار مورد توجه است. از این رو، باید بدانید که وعده‌های غذایی مناسب افراد کم‌خون فقط به غذاهای بخارپز یا آب‌پز محدود نمی‌شود و شامل غذاهایی مقوی است که می‌توان آن‌ها را به راحتی در خانه آماده و نوش جان کرد.

آبگوشت برای کم خونی

گوشتی که در آبگوشت به کار رفته، سرشار از هموگلوبین است و به آسانی در بدن جذب می‌شود. برای اینکه آهن موجود در گوشت این غذا از بین نرود، بهتر است آن را به همراه کمی پیاز، ادویه و زردچوبه به روش بخارپز بپزید. فیبر و آهن نخود داخل آبگوشت نیز جذب هموگلوبین را بیشتر می‌کند. اگر در هفته دو تا سه نوبت آبگوشت بخورید، خستگی‌تان کمتر می‌شود و به تدریج کم‌خونی‌تان کاهش پیدا می‌کند.

خوراک عدسی

عدسی جزو خوراکی‌هایی است که هم برای آغاز روز و هم برای وعده شب مناسب است. عدس مقدار زیادی آهن و فیبر دارد و به غیر از رفع کم‌خونی، دستگاه دفاعی بدن را هم نیرومند می‌کند. برای اینکه آهن موجود در عدس بهتر در بدن جذب شود، می‌توانید هنگام پخت آن از گوجه‌فرنگی و آب لیموی تازه استفاده نمایید.

خورش آلو با اسفناج

این خورش یکی از غذاهای پرطرفدار در فصل‌های پاییز و زمستان به شمار می‌رود. چون ترکیب گوشت، اسفناج و آلو در این خورش آن را به منبعی غنی از آهن و فولات تبدیل کرده است. برای افزایش ساخت گلبول‌های قرمز می‌توانید هفته‌ای یک یا دو بار این خورش را بپزید و همراه با برنج میل کنید. برای اینکه آهن این خورش بهتر جذب بدن شود، از خوردن لبنیات همراه با آن حتما خودداری نمایید.

خوراک لوبیای سبز

شاید در نگاه نخست، توصیه به مصرف خوراک لوبیا سبز برای درمان کم‌خونی چندان درست به نظر نیاید. اما نباید فراموش کرد که در این غذا هم آهن توسط گوشت تامین شده و لوبیای سبز به همراه لیموی تازه دارای ویتامین C فراوانی هستند. خوراک لوبیا سبز از جمله غذاهایی است که هم برای رژیم گرفتن و هم برای افراد پر مشغله مناسب خواهد بود چون به راحتی در خانه آماده می‌شود.

غذاهای مضر برای کم‌ خونی: چیزهایی که نباید بخوریم کدامند؟

برخی از خوراکی‌ها، فرایند بهبود کم‌خونی را دشوار خواهند کرد چون سبب اختلال در جذب آهن می‌شوند. برای نمونه روش نادرست خوردن مواد دارای تانن یکی از این موارد است. تانن که در چای و قهوه وجود دارد، با آهن پیوند خورده و جذب آن را کاهش می‌دهد. برای جلوگیری از این مشکل، باید خوردن این نوشیدنی‌ها و غذاهای دارای آهن‌ را دست‌کم 2 ساعت از هم جدا کنید.

همچنین روش نادرست مصرف لبنیات را هم در نظر داشته باشید. کلسیم موجود در فرآورده‌های لبنی با آهن رقابت کرده و مانع جذب آن می‌شود. بهتر است لبنیات را حدودا 2 ساعت پیش یا حتی 2 ساعت پس از خوردن مواد دارای آهن مصرف کنید.

بیشتر بدانید: بهترین زمان مصرف قرص آهن و اسید فولیک برای جذب بیشتر

کدام یک از آجیل‌ها برای درمان فقر آهن مناسب‌تر است؟

پژوهش‌ها نشان داده‌اند که بعضی از مغزیجات مثل بادام، پسته، گردو و فندق می‌توانند میزان آهن بدن را بالا ببرند. چون این نمونه خوراکی‌ها سرشار از اسیدفولیک و ویتامین B12 هستند و در تولید سلول‌های خونی نقشی کلیدی دارند.

تاثیر گردو بر کم‌خونی

گردو منبعی غنی از آهن است و در دسته مغزیجات خون‌ساز برای درمان فقر آهن جای می‌گیرد. فراموش نکنید که این بهترین آجیل برای کم خونی دارای ماده‌ای شیمیایی به نام فیتین است که جذب آهن حاصل از تغذیه را کاهش نمی‌دهد. همچنین گردو اسیدفولیک فراوانی دارد و با خوردن روزانه 7 عدد از آن می‌توان نیاز بدن به این ماده را برآورده کرد.

تاثیر بادام هندی بر کم‌خونی

بادام هندی هم یکی دیگر از بهترین مغزها برای درمان کم‌خونی به شمار می‌رود. این نوع مغزی به دلیل وجود مواد مغذی گوناگون مانند مس، آهن، روی و کلسیم در کنار امگا 3، امگا 6، پروتئین و فیبر به عنوان یک مغز خون‌ساز مورد توجه است.

خوردن روزانه بادام هندی می‌تواند به کاهش بیماری‌های قلبی هم کمک کرده و با بالا بردن سطح هموگلوبین خون در بهبود بیماری کم‌خونی موثر واقع شود. با وجود این، باید به مقدار مصرفی آن دقت کرد. به این معنی که فقط استفاده معقول و متعادل از این مغز برای درمان کم‌خونی پیشنهاد شده است.

هفت مغز برای کم‌خونی

ترکیب هفت نوع مغز و خشکبار، یک خوراکی سنتی و نیروبخش است که به خاطر تنوع مواد مغذی، می‌تواند تاثیر چشمگیری در بهبود کم‌خونی داشته باشد. برای آماده کردن 7 مغز می‌توانید پسته، بادام و گردو را به همراه بادام هندی، فندق، کشمش و برگه توت کنار هم قرار دهید. خاطرتان باشد که افزودن کشمش و برگه توت به این ترکیب، علاوه بر بیشتر کردن مقدار آهن (به دلیل داشتن قندهای طبیعی)، انرژی مورد نیاز بدن را هم فراهم کرده و ضعف به وجود آمده به دلیل فقر آهن را کم می‌کند.

برای رفع کم خونی دارو بخوریم؟

بسیاری از کسانی که با فقر آهن دست‌وپنجه نرم می‌کنند، ترجیح می‌دهند در کنار برنامه غذایی خود، از داروهای مناسب برای برطرف کردن این عارضه استفاده کنند. چون خوردن بهترین قرص آهن برای درمان کم خونی باعث بالارفتن میزان آهن بدن، افزایش ساخت گلبول‌های سرخ و بهبود رسیدن اکسیژن به بافت‌ها می‌گردد.

البته برای اینکه آهن دارو بهتر جذب شود، می‌توان آن را همراه با میوه یا دیگر خوراکی‌هایی که ویتامین C دارند، مصرف کرد. برخی از داروهایی که می‌توانید از آن‌ها استفاده کنید عبارتند از:

قرص آهن با ویتامین سی برونسون

این قرص، حاوی ترکیب موثر فروس فومارات و 100 میلی‌گرم ویتامین C است. به همین دلیل به جبران کمبود آهن در بدن کمک کرده و برای درمان کم‌خونی ناشی از فقر آهن طراحی شده است. وجود ویتامین C در کنار آهن، جذب آن را در دستگاه گوارش افزایش می‌دهد. مصرف قرص آهن و ویتامین سی برونسون علائمی مانند خستگی مفرط، رنگ‌پریدگی، بی‌حالی، افت تمرکز، سردرد و تضعیف سیستم ایمنی را بهبود می‌بخشد.

ضمنا این مکمل به ویژه برای زنان در سن بلوغ و پس از آن، بانوان باردار، گیاهخواران و ورزشکاران (به ‌ویژه زنان ورزشکار) که در معرض کم‌خونی هستند، مناسب است. فرمولاسیون پیوسته‌رهش قرص، باعث آزادسازی تدریجی آهن در طول روز می‌شود. بنابراین عوارض گوارشی مانند تهوع و یا یبوست ناشی از مصرف قرص آهن نسبت به نمونه‌های معمول کاهش می‌یابد.

فولیک اسید هلث اید (90 عددی)

قرصFolic Acid 400 MG ، مکملی موثر برای تامین نیاز به فولات در دوران بارداری و سنین باروری است. این فرآورده با بیشتر کردن مقدار اسید فولیک (ویتامین B9) به ساخت گلبول‌های قرمز کمک می‌کند و از بروز کم‌خونی مگالوبلاستیک پیشگیری می‌نماید.

مصرف قرص فولیک اسید 400 میکروگرم هلث اید در دوران بارداری به جلوگیری از نقص لوله عصبی در جنین کمک شایانی می‌کند. این محصول برای افراد بالای 12 سال مناسب بوده و فاقد شکر، نمک، مواد نگهدارنده و طعم‌دهنده است.

کپسول آیروویت ویتان

Vitane IroVit 30 Caps در گروه مکمل‌های آهن با فرمولاسیون پیشرفته جای می‌گیرد. هدف از تولید آن، درمان آنمی ناشی از فقر آهن و جبران کمبود دو عنصر آهن و اسیدفولیک است. این کپسول به لطف بهره‌مندی از شیوه‌ رهش هدفمند، محتوای خود را در ناحیه ابتدایی روده باریک آزاد می‌کند نه در معده. در نتیجه، معده را تحریک نخواهد کرد و میزان جذب آن بالاست.

کپسول آیروویت ویتان 30 عددی با تسهیل تولید گلبول‌های سرخ، انتقال اکسیژن به بافت‌های بدن را بهتر کرده و در کاهش خستگی، سستی و حتی کسل بودن ناشی از آنمی تاثیری قابل توجه دارد. این محصول تحت لیسانس Vitane Pharma آمریکا قرار دارد و برای افرادی که روزانه به مکملی از آهن با قابلیت هضم آسان نیازمند هستند، گزینه‌ای مناسب به شمار می‌رود.

آنچه باید از رژیم غذایی ضد کم‌خونی به خاطر بسپارید

در مجموع باید بگوییم که درمان کم‌خونی فقط در مصرف قرص‌ها خلاصه نمی‌شود، بلکه برنامه غذایی روزانه‌تان می‌تواند قوی‌ترین دارو باشد. کافی است سبزیجات برگ‌سبز، مغزها، حبوبات و گوشت را هوشمندانه با منابع ویتامین C ترکیب کنید. با این انتخاب‌های ساده، خستگی مزمن جای خود را به انرژی پایدار و شادابی خواهد داد.

سوالات متداول

1. آیا مصرف همزمان لبنیات با وعده‌های غذایی آهن‌دار ضرر دارد؟

بله، کلسیم موجود در لبنیات جذب آهن را کاهش می‌دهد. بهتر است لبنیات حداقل دو ساعت قبل یا بعد از وعده‌ی حاوی آهن مصرف شود.

2. کدام یک از آجیل‌ها برای جبران کم‌خونی موثرتر است؟

مصرف روزانه‌ و متعادل گردو و بادام هندی به دلیل تامین آهن، اسیدفولیک و مس، نقش موثری در افزایش هموگلوبین دارد.

3. آیا آب میوه‌های صنعتی جایگزین آب انار یا چغندر تازه برای درمان کم‌خونی هستند؟

خیر، آب میوه‌های صنعتی اغلب ویتامین C خود را از دست داده و حاوی قند افزوده هستند؛ فقط آب انار، چغندر یا اسفناج تازه و طبیعی اثر خون‌سازی دارند.

4. چه کسانی باید قرص فولیک اسید هلث اید را مصرف کنند؟

این مکمل در دوران بارداری برای جلوگیری از نقص لوله عصبی جنین کاربرد دارد و برای افراد بالای 12 سال مناسب خواهد بود.